- ३ बैशाख २०८३, बिहीबार / Apr 16, 2026
एजेन्सी, ३० चैत । संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच ओमानमा यो सप्ताहान्तमा उच्चस्तरीय कूटनीतिक वार्ता सुरु हुने भएको छ । यी वार्ताहरू इरानले सैन्य पराजय, आर्थिक तनाव र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबको सामना गरिरहेको समयमा हुन लागेका छन्, जसले मध्यपूर्वमा विगत १८ महिनादेखिको अस्थिरतापछि इरानलाई कमजोर अवस्थामा पुर्याएको छ ।
राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूसँग ओभल अफिसमा बसेर यो वार्ताको घोषणा गरेका छन्, जुन एक अप्रत्यासित कदम थियो । ट्रम्पले कूटनीतिक समाधानलाई प्राथमिकता दिने बताए पनि वार्ता असफल भएमा इरान “ठूलो खतरामा” पर्ने चेतावनी दिएका छन् ।
वार्ताको उद्देश्य
यो वार्ता नयाँ आणविक सम्झौताको बाटो खोज्न केन्द्रित छ, किनभने ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा अमेरिकाले ओबामा प्रशासनको आणविक सम्झौताबाट बाहिरिएको थियो । उक्त सम्झौताले इरानको आणविक गतिविधिमा कडा सीमा लगाएर युरेनियमलाई ३.६७% सम्म मात्र समृद्ध गर्न अनुमति दिएको थियो, जुन हतियार-स्तरभन्दा निकै तल थियो । तर, त्यसयता इरानले आफ्नो आणविक भण्डारलाई उल्लेखनीय रूपमा विस्तार गरेको छ, जसमा ६०% सम्म समृद्ध युरेनियम समावेश छ, जुन हतियार बनाउन आवश्यक स्तरको नजिक छ । अमेरिकाले हालै इरानको आणविक कार्यक्रममा संलग्न पाँच संस्था र एक व्यक्तिमाथि नयाँ प्रतिबन्धहरू लगाएको छ ।
इरानको वर्तमान अवस्था
इरानको सैन्य क्षमता, विशेषगरी गाजामा हमास र लेबनानमा हेजबोल्लाहजस्ता प्रोक्सी फौजहरू, इजरायली हमलाहरूले कमजोर भएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका कारण इरानको अर्थतन्त्र गम्भीर दबाबमा छ । अमेरिकाले यमनमा इरान-समर्थित लडाकूहरूलाई लक्षित गरी हवाई हमलाहरू गरेको छ, जसले इरानलाई थप एक्ल्याएको छ । यी चुनौतीहरूका बाबजुद, इरानका नेताहरूले आर्थिक दबाब कम गर्न र थप द्वन्द्वबाट जोगिन समाधान खोज्ने दबाब महसुस गरिरहेका छन् ।
ओमान वार्ता
ओमानमा हुने वार्ताको स्वरूपबारे केही अनिश्चितता छ । ट्रम्पले यी वार्ताहरू प्रत्यक्ष हुने बताएका छन्, तर ओमानी मध्यस्थहरूले दुई पक्षबीच सन्देश आदानप्रदान गर्ने अप्रत्यक्ष वार्ता हुने अपेक्षा गरिएको छ । अमेरिका इरानलाई आणविक हतियार विकास गर्नबाट रोक्ने सम्झौता चाहन्छ, जबकि इरान प्रतिबन्धहरू हटाउन र आर्थिक सहयोग खोजिरहेको छ । ह्वाइट हाउसकी प्रेस सेक्रेटरी क्यारोलिन लेभिटले भनिन्, “राष्ट्रपति ट्रम्पको अन्तिम लक्ष्य भनेको इरानले कहिल्यै आणविक हतियार प्राप्त गर्न नसकोस् भन्ने सुनिश्चित गर्नु हो । यदि इरानले ट्रम्पको माग स्वीकार गरेन भने गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्नेछ ।”
सम्भावित परिणाम
वार्ताको परिणाम अनिश्चित छ, तर दुवै पक्ष समाधान खोज्न दबाबमा छन् । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची र अमेरिकी मध्यपूर्व दूत स्टिभ विटकफ ओमानमा उपस्थित हुनेछन्, र यो वार्तालाई विश्वले नजिकबाट नियालिरहेको छ । राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार माइक वाल्ट्जले अमेरिकाले इरानको आणविक कार्यक्रमको “पूर्ण विघटन” चाहेको बताएका छन्, जसमा समृद्धिकरण, हतियारकरण र सामरिक मिसाइल कार्यक्रम समावेश छ । तर, ट्रम्पले वार्ताका लागि केही लचकता देखाएका छन्, भन्दै, “इरानले आणविक हतियार राख्न पाउँदैन, यो मात्र हो ।”
वार्ताको सम्भावना
वार्ताका लागि सीमित ठाउँ छ, तर दुवै पक्षले साझा आधार खोज्ने प्रयास गरिरहेका छन् । इरानका राष्ट्रपति मासुद पेजेन्कियानले इरान “आणविक बमको पछाडि नरहेको” बताएका छन् र सम्झौता भएमा अमेरिकी लगानीका लागि ढोका खुला हुन सक्ने सङ्केत दिएका छन् । सेन्टर फर इन्टरनेशनल पोलिसीकी सिनियर फेलो नेगर मोर्ताजवीका अनुसार, “इरानीहरूले यो वार्तालाई नजिकबाट हेरिरहेका छन् र यसले अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने आशा गरिरहेका छन् ।”
ओमान वार्ता अमेरिका–इरान आणविक गतिरोधको समाधान खोज्ने कूटनीतिक प्रयासको निर्णायक क्षण हो । परिणाम अनिश्चित भए पनि दुवै पक्ष आर्थिक दबाब कम गर्न र द्वन्द्वबाट जोगिन बाटो खोज्न बाध्य छन् ।
