नेतान्याहूलाई चुनौती दिने पूर्वसैनिक प्रमुख गादी आइजेनकोट को हुन् ?

मुख्य  बुँदा

तेल अभिभ । इजरायलमा अक्टोबर २७ मा हुने आमनिर्वाचनमा प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूलाई चुनौती दिइरहेका प्रमुख विपक्षी नेता गादी आइजेनकोट पूर्वसैनिक प्रमुख हुन् । चार दशक लामो सैन्य सेवा गरेका आइजेनकोट अहिले ‘याशार’ पार्टीको नेतृत्व गर्दै राजनीतिमा सक्रिय छन् ।

निर्वाचनअघि सार्वजनिक भएका मतसर्वेक्षणमा आइजेनकोटको पार्टीले संसद्का १२० मध्ये करिब २० देखि २३ सिट प्राप्त गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । तर इजरायलको संसदीय प्रणालीमा सबैभन्दा धेरै सिट जित्नु मात्र सरकार गठनका लागि पर्याप्त हुँदैन । बहुमत जुटाउन कम्तीमा ६१ सांसदको समर्थन आवश्यक पर्छ । त्यसैले आइजेनकोटका लागि निर्वाचनमा राम्रो प्रदर्शन गर्नुका साथै विभिन्न दलको समर्थन जुटाउनु पनि महत्त्वपूर्ण हुनेछ । 

मोरक्कोबाट आएको परिवारमा जन्म

आइजेनकोट मोरक्कोबाट इजरायल आएका आप्रवासी परिवारमा जन्मिएका हुन् । उनको बाल्यकाल टिबेरियास र इलातमा बितेको थियो । नौ सन्तानमध्ये दोस्रो सन्तान रहेका उनका पाँच सन्तान छन् । उनको पारिवारिक पृष्ठभूमि नेतान्याहूको भन्दा फरक छ । मोरक्को मूलका आइजेनकोटको राजनीतिक उदयले इजरायलमा युरोपेली मूलका यहुदी तथा मध्यपूर्व र उत्तर अफ्रिकी मूलका यहुदीबीचको सामाजिक र राजनीतिक असमानतासम्बन्धी बहसलाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ ।

हालै नेतान्याहू समर्थक मानिने टेलिभिजन प्रस्तोता यिनोन मागलले आइजेनकोटको जातीय पृष्ठभूमिबारे विवादास्पद टिप्पणी गरेपछि यस विषयमा बहस चर्किएको थियो । नेतान्याहूले समेत उक्त टिप्पणीको आलोचना गरेका थिए ।

चार दशक सैनिक सेवामा

आइजेनकोट सन् १९७८ मा इजरायली सेनाको गोलानी ब्रिगेडमा भर्ती भएका थिए । लामो सैन्य सेवापछि उनी सन् २०१५ देखि २०१९ सम्म इजरायली सेनाका प्रमुख बने । त्यस अवधिमा उनले नेतान्याहू नेतृत्वको सरकारअन्तर्गत काम गरेका थिए ।

सन् २०१६ मा हेब्रोनमा घाइते प्यालेस्टिनी आक्रमणकारीलाई गोली हानी हत्या गरेको घटनामा सैनिक एलोर अजारीयाविरुद्ध अनुसन्धान र सैन्य कारबाही अघि बढाउने पक्षमा आइजेनकोट उभिएका थिए । दक्षिणपन्थी नेताहरूको दबाबका बाबजुद उनले सेनाको अनुशासन र नैतिकता कायम राख्नुपर्ने धारणा राखेका थिए ।

सन् २०२२ मा उनी पूर्वसैनिक प्रमुख बेन्नी गान्ट्जसँगै राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए । सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासको नेतृत्वमा इजरायलमाथि आक्रमण भएपछि उनी नेतान्याहूको आपत्कालीन युद्ध मन्त्रिपरिषद्मा सहभागी भए । तर युद्धपछिको रणनीति स्पष्ट नभएको भन्दै उनले सन् २०२४ जुनमा मन्त्रिपरिषद् छाडे ।

युद्धले उनको परिवारलाई पनि गहिरो चोट पुर्‍यायो । गाजामा लडाइँका क्रममा सन् २०२३ डिसेम्बरमा उनका २५ वर्षीय कान्छा छोरा गालको मृत्यु भएको थियो । उनका दुई भतिजको पनि युद्धमा मृत्यु भएको थियो । छोराको बलिदान खेर जान नदिनु आफ्नो राजनीतिक अभियानको महत्त्वपूर्ण उद्देश्य रहेको आइजेनकोटले बताउँदै आएका छन् ।

निर्वाचन र सरकार गठनको चुनौती

निर्वाचनअघि सार्वजनिक भएका केही मतसर्वेक्षणमा आइजेनकोट नेतृत्वको याशार पार्टीले २० देखि २३ सिट प्राप्त गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । कतिपय सर्वेक्षणमा उनको दल नेतान्याहूको लिकुड पार्टीभन्दा अगाडि देखिएको छ । तर कुनै पनि राजनीतिक गठबन्धनले स्पष्ट बहुमत पुर्‍याउने अवस्था निश्चित देखिएको छैन । 

इजरायलमा राष्ट्रपतिले संसद्मा सरकार गठनका लागि आवश्यक समर्थन जुटाउन सक्ने सम्भावना भएको नेतालाई जिम्मेवारी दिन्छन् । त्यसैले आइजेनकोटको राजनीतिक सफलता विभिन्न मध्यमार्गी, वामपन्थी र अन्य दलसँग सहकार्य गर्न सक्ने क्षमतामा पनि निर्भर हुनेछ । आइजेनकोटले अक्टोबर ७ को आक्रमणअघि र त्यसक्रममा भएका सुरक्षा विफलताबारे स्वतन्त्र राज्य आयोग गठन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।

उनले सबै नागरिकका लागि अनिवार्य सैनिक वा राष्ट्रिय सेवा लागू गर्नुपर्ने धारणा पनि राखेका छन् । यो प्रस्ताव नेतान्याहूको गठबन्धनमा रहेका अति–अर्थोडक्स यहुदी समुदायका दलहरूको मान्यतासँग बाझिन्छ । ती दलले आफ्ना समुदायलाई सैनिक सेवाबाट छुट दिनुपर्ने माग गर्दै आएका छन् ।

सुरक्षा र प्यालेस्टाइनसम्बन्धी नीति

सरकारको जवाफदेहिताबारे नेतान्याहूभन्दा फरक धारणा राखे पनि सुरक्षा नीतिमा आइजेनकोट कडा दृष्टिकोणका समर्थक मानिन्छन् । उनले गाजा, लेबनान र इरानमा इजरायली सैन्य कारबाहीलाई व्यापक समर्थन गरेका छन् । इरानलाई आणविक हतियार हासिल गर्नबाट रोक्नुपर्ने र त्यसको क्षेत्रीय प्रभाव कमजोर बनाउनुपर्ने विषयमा उनी नेतान्याहूसँग सहमत छन् ।

तर सैन्य सफलतालाई कूटनीतिक प्रयाससँग जोड्नुपर्ने उनको तर्क छ । गाजाको विषयमा उनले १८ महिनाभित्र हमासको शासन अन्त्य गर्ने लक्ष्य राखेका छन् । प्यालेस्टाइनको भविष्यबारे भने उनको धारणा विवादास्पद छ । उनले दुई–राज्य समाधानको समर्थन गर्नेहरूलाई अवास्तविक सोच राखेको टिप्पणी गरेका थिए । यद्यपि, उनले पश्चिम किनाराको औपचारिक विलय र यहुदी बस्ती विस्तारको विरोध गर्दै आएका छन् ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेतान्याहूलाई समर्थन गरेका छन् । नेतान्याहूको दक्षिणपन्थी दलहरूमा निर्भर नभएको सरकारले क्षेत्रीय कूटनीतिमा फरक सम्भावना खोल्न सक्ने विश्लेषणसमेत गरिएको छ । आइजेनकोटको चुनावी अभियान सैनिक अनुभव, सुरक्षा नीति र सरकारको जवाफदेहितामा केन्द्रित छ ।

तर नेतान्याहूलाई चुनौती दिनु मात्र उनको लक्ष्य होइन । निर्वाचनपछि संसद्मा आवश्यक समर्थन जुटाएर सरकार गठन गर्न सक्नु नै उनको प्रमुख राजनीतिक परीक्षा हुनेछ ।