मुख्य बुँदा
चिनीको विषयमा उद्योगी र आयातकर्ताबीच चर्को विवाद
उद्योगी भन्छन्– सस्तो आयातले स्वदेशी उत्पादन बिकेन
आयातकर्ता भन्छन्– उद्योगीले सिन्डिकेट बनाएर मूल्य बढाउन खोजे
भन्सार बढे चिनी महँगो हुने आयातकर्ताको चेतावनी
विवादको असर अन्ततः उपभोक्तामाथि
काठमाडौँ, २९ पुष । चिनीको कारोबारलाई लिएर उद्योगी र आयातकर्ताबीच चर्को मतभेद देखिएको छ । उद्योगीले गत वर्षको ठूलो परिमाणमा चिनी गोदाममै थन्किँदा पनि सरकारले आयात खुला गर्दा आफ्नो उत्पादन नबिकेको गुनासो गरेका छन् ।
उता आयातकर्ताले भने उद्योगीले कालोबजारी र एकाधिकार कायम गर्न आयात रोक्न सरकारमाथि दबाब दिएको आरोप लगाएका छन् । चिनी उद्योगीहरूका अनुसार भारतीय चिनी सस्तो दरमा आउने, भन्सार कम हुनु र खुला सिमानाबाट हुने तस्करीका कारण स्वदेशी उद्योग संकटमा परेको छ ।
नेपाल चिनी उद्योग संघका अध्यक्ष शशीकान्त अग्रवालका अनुसार अघिल्लो वर्षको करिब २० हजार मेट्रिक टन चिनी अझै गोदाममै थन्किएको छ । भारतमा चिनी उद्योगलाई ठूलो अनुदान र ५ प्रतिशत मात्र भ्याट लाग्ने भएकाले त्यहाँको चिनी सस्तो पर्छ, तर नेपालमा १३ प्रतिशत भ्याट र उच्च उत्पादन लागतका कारण प्रतिस्पर्धा गर्न नसकिएको उनको भनाइ छ ।
अग्रवालले चिनी आयातमा १५ प्रतिशत मात्रै भन्सार हुनु स्वदेशी उद्योगका लागि घातक भएको बताए । उनका अनुसार अस्थिर भन्सार नीति र तस्करीका कारण अर्बौंको लगानी जोखिममा परेको छ । त्यसैले संघले भन्सार ३० प्रतिशत पुर्याउन, तस्करी नियन्त्रण गर्न र चैत मसान्तसम्म आयात रोक्न सरकारसँग माग गरेको छ ।
उद्योगीहरूले चिनी नबिक्दा किसानलाई उखुको भुक्तानी गर्न पनि समस्या आउने चेतावनी दिएका छन् । १३ वटा उद्योगको अर्बौं लगानी डुब्ने अवस्थामा पुगेको उनीहरूको गुनासो छ । तर आयातकर्ताहरू भने उद्योगीको भनाइसँग सहमत छैनन् ।
उनीहरूका अनुसार उद्योगीले बजार कब्जा गर्ने रणनीतिअन्तर्गत आयात रोक्न खोजिरहेका छन् । एक आयातकर्ताले अहिलेको मूल्य ८६/८७ रुपैयाँ प्रतिकिलोमा सबै चिनी किन्न तयार हुँदा पनि उद्योगीले नबेचेको दाबी गरे । “सबै स्टक उठाउँछु भन्दा पनि बेचेनन्, अनि आयातका कारण चिनी बिकेन भनेर हल्ला फैलाउनु जायज होइन,” ती व्यवसायीले भने ।
आयातकर्ताका अनुसार भन्सार बढाइएमा चिनीको मूल्य अझै बढ्नेछ र त्यसको मार उपभोक्तालाई पर्छ । उनीहरू भन्छन्, भारतबाट वैधानिक रूपमा ल्याइएको चिनीले बजारमा मूल्य स्थिर राख्न सहयोग गरिरहेको छ ।
विवादको अर्को चुरो ‘डबल रिफाइन सुगर’ मा देखिएको छ, जुन पेप्सी, कोक, जुस उद्योगमा प्रयोग हुन्छ । आयातकर्ताका अनुसार नेपालमा यस्तो चिनी उत्पादन गर्ने क्षमता एउटा मात्र उद्योगसँग भएकाले उसले एकाधिकार कायम गरेर महँगोमा बेच्ने गरेको छ । निजी आयातकर्ताले सस्तोमा दिन थालेपछि भन्सार बढाउन लबिङ गरिएको उनीहरूको आरोप छ ।
आयातकर्ता केदार रिजालका अनुसार भन्सार बढे होलसेल मूल्य नै १२० रुपैयाँ प्रतिकिलो नाघ्न सक्छ । अहिले चिनीको होलसेल मूल्य ९० देखि ९५ रुपैयाँ छ । भारतमै चिनीको मूल्य करिब ४० भारु प्रतिकिलो भएकाले तस्करले पनि त्यसभन्दा धेरै सस्तोमा ल्याउन नसक्ने उनको भनाइ छ ।
चालु आर्थिक वर्षको मंसिरसम्म करिब १ अर्ब ७९ करोड ५४ लाख रुपैयाँ बराबरको ३० हजार ५०७.२६ मेट्रिक टन चिनी, मिश्री, सख्खर, चुकन्दरको चिनी लगायत आयात भएको भन्सार तथ्याङ्क छ । नेपालमा वार्षिक करिब २ लाख ५० हजार टन चिनीको माग हुन्छ भने स्वदेशी उत्पादन करिब २ लाख २७ हजार ५८० टन हुने अनुमान छ ।
स्वदेशी उत्पादनले माग धान्न नसक्ने भएकाले आयात अनिवार्य भएको आयातकर्ताको तर्क छ । तर उद्योगीहरू भने आयातले स्वदेशी चिनी नबिकेको गुनासो गर्छन् । आयातकर्ताहरू उद्योगीले सिन्डिकेट बनाएर मूल्य बढाउन खोजेको आरोप लगाउँछन् ।
यसरी उद्योगी र आयातकर्ताबीचको दाउपेचको प्रत्यक्ष असर अन्ततः उपभोक्तामाथि परिरहेको छ, जहाँ नीति र बजारबीचको द्वन्द्वले चिनीको मूल्य र आपूर्तिलाई अनिश्चित बनाइरहेको छ ।