नेपालको मध्य पूर्वी पहाडी भू–भागमा अवस्थित जिल्लाहरु मध्येको सामरिक महत्व बोकेका जिल्ला हो काभ्रेपलाञ्चोक । बागमती प्रदेशमा पर्ने यो जिल्ला समुन्द्र सतहदेखि २८० मिटर (कोखाजोर खोला) देखि ३ हजार १८ मिटर (बेथानचोक नारायण डाँडा) सम्म फैलिएको छ । कुल क्षेत्रफल १३९६ बर्ग किलोमिटर रहेको यस जिल्लाको पूर्वमा रामेछाप र दोलखा, पश्चिममा ललितपुर, भक्तपुर र काठमाण्डौ, उत्तरमा सिन्धुपाल्चोक र दक्षिणमा सिन्धुली र मकवानपुर जिल्ला पर्दछन् । राजधानी काठमाडौंबाट पूर्वमा तर्फ मूख्य प्रवेशद्धारका रुपमा रहेको साँगा हुदै २१ देखि ३० कि.मी.को दुरी पार गरेपछि सदरमुकाम धुलिखेल पुग्न सकिन्छ ।
संघियता कार्यान्वयनसंगै काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा ६ नगरपालिका, ७ वटा गाउँपालिकाका गरी १३ स्थानीय तह रहेका छन् । सो अन्तरगत १३५ वडाहरु, २ वटा संघीय निर्वाचन क्षेत्र र ४ वटा प्रदेश निर्वाचन क्षेत्रमा काभ्रेलाई विभाजन गरिएको छ । काभ्रेका तेह्र स्थानीय तहमध्ये पनौती नगरपालिका अझ पर्यटकीय तथा धार्मिक महत्वका हिसाबले अग्रपंतिमा रहेको छ । पुरातात्वीक महत्व बोकेको एक प्रमुख पालिका पनि हो । बाह्रवर्षको एक पटक लाग्ने मकर मेला बहुचर्चित छ । भौगोलिक हिसावले सुन्दर पनौती पछिल्लो समय आधुनिक सहरीकरणतर्फ दौडिन थालेको छ ।
स्थानीय तहको निर्वाचनपछि नगरपालिकाले गरेको विकास निर्माण, सुशासन, सेवा प्रवाह एवं पर्यटन क्षेत्रको विकासका बारेमा के भइरहेको छ भनेर हामीले नगर प्रमुख रामशरण भण्डारीसंग कुराकानी गरेका छौं । कैलाशखबर एच.डि.का लागि पत्रकार विनोद कुमार विश्वकर्माले गरेको कुराकानीको सान्दभिक्तालाई सम्पादन गरेर यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ । सम्पादक
कसरी दिनहरु विताइरहनु भएको छ ?
सर्वप्रथम त कैलाश खबरलाई धन्यवाद । नगरबासीका समस्या के छन् ? ति समस्या समाधानमा केन्द्रीत रहेर जनताको घर आँगनमा दिनहरु वेतित गरिरहेको छु । हाम्रो नगरपालिकाका केही विषयमा कुराहरु राख्न पाएकोमा म खुसी पनि छु ।
तपाईं नगर प्रमुखमा निर्वाचित भएको एक वर्ष पुरा भयो कस्तो लागिरहेको छ ?
हामी निर्वाचित भएको एक वर्ष पुरा भयो । यो दौरानमा स्थानीय जनताको सेवामा नै तत्पर रहेका छौं । सेवा प्रवाहमा नै समय विताइरहेका छौं । भौगौलिक हिसावले पनि पनौती नगरपालिका सुन्दर छ । नमोबुद्ध अत्यन्तै मनोरम छ । पर्यटकीय सम्भावना बोकेको, धार्मिक तथा कृषि नगरीका रुपमा परिचित पनौतीमा जन्मिन पाएकोमा हामी अत्यन्तै गौरवान्वीत भएका छौँ । विकास निर्माणमा केन्द्रीत भएर यो एक वर्ष जनतासंगै वितिरहेको छ ।
यहाँ निर्वाचित भइसकेपछि पनौती नगरमा के के काम गर्नु भयो जनतालाई यसबारे जानकारी दिनु पर्दा ?
नगरपालिकाले अहिले तत्काललाई हेरेर काम गर्ने होईन, भोलिका चुनौती र अवस्थाको आँकलनका आधारमा विकास निर्माणको खाका तयार पारेर काम गरिरहेका छौं । पनौती नगरपालिका धार्मिक, सांस्कृतिक र प्राचिन नगरी पनि हो । यहाँ बाह्रमासे मकर मेला अति प्रख्यात छ । हाम्रो नगरमा बौद्धकालिन, महाभारतकालिन र रामायणकालिन साँस्कृतिक परमपरा छन् ।
नेपालको इतिहासमा मध्यकालिन संरचनाको शहर भनेर पनि परिचित छ । हाम्रो नगरलाई हामी विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सुचीकृत गर्ने प्रयास गरिरहेका छौँ । यसका लागि हामीले धेरै कामहरु अगाडी बढाईरहेका छौँ । हाम्रो नगर धार्मिक, पर्यटकीय र कृषि नगरीका रुपमा पनि परिचित गर्नु छ ।
यसैलाई जोड दिएर अघि बढेका छौँ । भौतिक पूर्वाधार, विकास निर्माण, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रलाई संगसंगै अगाडी बढाइरहेका छौं । स्थानीयको आय–आर्जनका लागि कृषि नगरका रुपमा विकास गरेर कृषि क्षेत्रलाई समेटिरहेका छौं । पशुपालन र एग्रोलाई महत्व दिइरहेका छौँ । हामीले मौलिक सम्पदाहरु बचाउँनका लागि सम्पदा अनुकुल योजना अघि सारेका छौ ।
पर्यटन क्षेत्रको कुरा गर्दा कसरी अगाडि बढ्नु भएको छ ?
पर्यटकीय नगरीका रुपमा रहेको पनौतीलाई हामीले अति महत्वका हिसावले हेरेका छौं । यहाँ साहसिक पर्यटनमा रमाउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरुको घुइचो लाग्ने भएकाले पयटक पदमार्गको परिकल्पना गरेका छाैं । मनोरम पहाड, खेत तथा हिमश्रृंखलाहरुको दृश्यले आगन्तुकहरुलाई आनन्द प्रदान गर्ने कैयौं मनोरम स्थानहरु रहेका छन् । साहसिक पर्यटनलाई विशेष जोड दिएर उपर्युक्त प्रवद्र्धनका कार्यलाई अघि बढाएका छौं ।
यहाँ प्याराग्लाडिङ, रक क्लाइम्बिङ जस्ता खेलहरु प्नि सञ्चालनमा रहेका छन् । त्यस्तै पनौति–नमोबुद्ध हाइक, बल्थली इको–ट्रेल– लो ल्याण्ड ट्रेल, साँगा–पनौती (कम्युनिटी हाइकिङ्ग), गुर्दुम–महाभारत पदयात्रा, माउन्टेन बाइक, बर्ड वाचिङ (चराको दृश्यावलोकन), सामुदायिक र निजी होमस्टे, तामाङ सांस्कृतिक पदयात्रा मार्ग, जात्रा मेला अवलोकन भ्रमण सहज गर्ने गतिविधिमा ध्यान दिएका छौं । धार्मिक पदमार्गको रुपमा पनि नगरलाई समेट्ने कुरालाई जोड्न दिएका छौँ ।
पर्यटनका लागि सम्भावना बोकेका धेरै ठाउँहरु छन् भन्नुभयो ? ति ठाउँहरुमा पुग्न कति सहज छ ?
असहज भन्ने केहि छैन । जहाँ पनि सहज पुग्न सकिन्छ । अब हामीले यसलाई एक आपसमा जोड्ने मात्र हो । धेरै ठाउँमा सडक पुगिसकेको अवस्था छ । यसलाई हामीले धार्मिक, सांस्कृतिक र पर्यटकिय रुपबाट अझै विकास गरेर लैजानेका जोड्ने दिएका छौं । केही ठाउँमा काम पनि हुँदैछ । अहिले ग्राभेल बाटोमात्रै छ भने विस्तारै यी ठाउँहरुमा कालोपत्रे बाटो हुनेछ ।
पर्यटकहरु यहाँ आए पछि उचित बासको बन्दोवस्त कसरी मिलाउने ? पनौती नगरपालिका भित्रका होटेल रेष्टुराहरुको अवस्था के छ ?
नीति तथा कार्यक्रममा नै प्रष्ट पारिसकेका छौं । पर्यटकीय गन्तव्यमा पु¥याउन र पर्यटकहरुको आवास अझै लम्व्याउन व्यवसायीहरुसंग के गर्न सकिन्छ भनेर छलफल गरेका छौं । जसले होटेल सञ्चालन गर्नुहुन्छ, होम स्टे चलाउनुहुन्छ उहाँहरुलाई पनि केहि सुविधा दिने भनेका छौं । होटेल बनाउनेलाई पहुँचमार्ग बनाइदिने, खानेपानी र बत्तीको सहज पहुँच बनाउने तीर ध्यान दिएका छौँ ।
होम स्टेहरु, वडा नं. ४ मा रहेको डाइमण्ड हिल रिसोर्ट र बलथलिमा रहेका होटेलको सेवा सुविधामा जोड दिन भनेका छौं । पर्यटकका आकर्षणलाई ध्यानमा राखी शहरको सौन्दर्यतालाई अझ बढी ध्यान दिएका छौं । अहिले बनेपाबाट पनौतीको बाटोमा बृक्षारोपण गरेका छौं । ग्वार्कोबाट आउने, मानेदोभानबाट दालधारसम्म आउने बाटोमा पनि दायाँ बायाँ बिरुवाहरु रोप्ने गरेका छौं । सम्पदा मैत्री बनाउन गाइडलाइन बनाएका छौं ।
जुन किसीमबाट विकास हुनु पर्ने हो त्यसरी सरकारको ध्यान जना सकेन भनेर स्थानीयको प्रश्न पनि छ नि ?
स्थानीय सरकारले किन विकासमा फड्को मार्न सकेन भनेर स्थानीयले भन्ने गरेका छन् । पर्यटकहरु आउनुहुन्छ होम स्टे र होटेल रिसोर्टसम्म पुग्न बाटो राम्रो छैन भन्नुहुन्छ । यसमा सत्यता केही छ ।
लुकाउनु पर्ने केहि छैन । सबभन्दा पहिले हामीले यहाँ एउटा भिजन हुनुपर्छ भनेर जनप्रतिनिधिहरुसंग भनिरहेका छौं । हाम्रो भिजन र सपनालाई साकार पार्न नगरबासीसंग परामर्श गर्दैछा्रै । स्थानीयहरुलाई हामीले सहि कार्यमा प्रेरित गर्नु पर्छ । हामीले विकास निर्माणका कुरा गर्दा सामाजिक विकासलाई ध्यान दिदैनौँ, आर्थीक विकासलाई ध्यान दिदैनौँ ।
शिक्षाको गुणस्तरबार के छ ?
शिक्षाको गुणस्तरमा कुनै मम्पोरमाइज हुदैन । स्कुल होस् या कलेज गुणस्तर कायम राख्न अनुरोध गरेका छौ ? हामीले धेरै कुरामा ध्यान नदिँदा कतिपय कुराहरु छायाँमा परेको पक्कै हो । त्यसलाई मनन गरेर हामी कम्जोरीलाई हदैसम्म न्यूनिकरण गर्ने र शिक्षामा अब कुनै पनि कमजोरी हुन नदिन नगरले ध्यान दिएर अघि बढिसकेको छ । स्वास्थ्य र पर्यटनमा हामीले विशेष जोड दिएर अघि बढेका छौं ।
यति हुदा हुदैपनि विकास निर्माण गर्न तपाईलाई कसले रोक्यो ?
विकास निर्माण गर्नलाई कसैले रोकेको होइन । विकासको बाटो फरक भएको हो । प्राथमिकता कसलाई दिने भन्ने कुराको निक्र्यौल नभएर यसो हुन पुगेको हो । जस्तै काभ्रे उपत्यका एकिकृत खानेपानी योजना ६६ सालमा सुरु भएको हो । त्यतिबेला ६७ करोडमा सम्पन्न हुनुपर्ने आयोजना अहिले आएर २०८० सम्म पनि अधुरो छ । यो सम्पन्न हुन सकेको छैन ।
दोष कसलाई दिने ? स्थानीयलाई वा पदाधिकारीहरुलाई ? मुहान पनौतीमा भएकाले पानीको अग्राधिकार पनि हामीले पाउनु पर्छ भनेर स्थानीयले भनिरहेका छन् । तर राजनीतिक रुपबाट बोर्डको गठन भयो । त्यो बोर्डले पानी अन्त अन्त लग्यो । त्यहि कारण अहिले पानीबाट बञ्चित हुने अवस्था आयो ।
हामी नेतृत्वमा भएकाले नगरबासीलाई सफा खानेपानी उपलब्ध गराउनु पर्ने हाम्रो दायित्व पनि हो । हामीले पाँच वर्षको अवधिमा कति गर्न सक्छौँ भन्ने कुरा को लक्ष्य निर्धारण भएन भने आउने मान्छे त त्यो बाटोमा हिड्न सक्दैन । त्यसैले भावि पुस्तालाई सुन्दर पनौती हस्तान्त्रण गर्नका लागि दीर्घकालिक सोच बनाएका छौं ।
तपाई जनप्रतिनिधि कांग्रेसको मात्र हो भन्ने आरोप छ, समग्र पनौतीका जनताको कहिले बन्ने ?
यसलाई तपाईंले कुन आसयले भन्नु भयो मलाई थाह भएन । तर म चुनाव जित्नु अघि कांग्रेस पार्टीको थिएँ । निर्वाचित भैसकेपछि म समग्र नगरबासीको मेयर हो । म यो पार्टीको, उपार्टीको भनेर भेदभाव गर्ने मान्छे होइन । नगरबासीकै भोटले मैले जितेको हो । जनमतको आधारबाट जनप्रतिनिधि भएका हौँ । जनमत प्राप्त भइसकेपछि जनप्रतिनिधिले खेल्नु पर्ने भूमिका मेरो तर्फबाट भरपुर हुन्छ । जनप्रतिनिधिले अब पार्टीको आदेशलाई मान्ने होइन, सुझाव सल्लाह लिनु राम्रो हो । हामीले गलत ग¥यौँ भने पार्टीमाथि पनि प्रश्न उठ्ने भएकाले सही काम गर्नु हाम्रो कर्तव्य पनि हो ।
त्यसोभए यो गुनासो किन आयो त ?
सुझाव दिने भन्दैमा हामी माथी प्रश्न उठ्नु हुदैन भन्ने मेरो भनाइ होइन । म आउने वित्तिकै जनपक्षिय धेरै कार्य भएका छन् । जस्तै सरसफाई, गुणस्तरीय शिक्षा, गुणस्तरीय स्वास्थ्य, खानी व्यवस्थापन, नगरको आन्तरिक आयलाई बढावा, प्रशासनिक चुस्तता, भौतिक संरचना निर्माण लगायत र व्यवस्थापन पक्ष सुधारका कार्यलाई फितलो हुन दिएका छैनौं । शुसासन युक्त व्यवस्था कायम राख्न हरदम लागि परेका छौं । भ्रष्टाचार मुक्त समाज यहीले पुस्ताले खोजीरहेका छन् र नुरुन्तै नतिज खोजीरहेका छन । त्यसैले तत्काल रिजल्ट होइन कि सामरिक महत्व सहितको रिजल्ट दिनु हाम्रो दायित्व हो । यसरी नै बुझ्दा राम्रो ।
नतिजाको कुरा गरिरहँदा तपाईहरुको नगर सभा अहिले सम्म बस्न नसक्नुको कारण के त ?
१३ औँ नगरसभामा केही विवाद पक्कै देखिए । त्यो चाँही अहिले मलाई गजब लाग्छ । बुझ्नेले पनि बुझ पचाए पछि हुने यस्तै हो । जब सेवा प्रवाहलाई चुस्त दुरुस्त बनाउन हामीले एउटा इल्ः सर्भे गराएका थियौँ । त्यसमा केही साथीहरुले विमति राख्नु भयो । कार्यपालिकाको बैठकमा राम्रै छ भन्नुहुन्छ । तर अहिले होईन, भोलि भन्नुहुन्छ । भोलि भोलि भन्दै जाँदा नतिजा त जनताले पाउँदैन ।
जनताले खोजेको त शुसासन, छिटो छरितो सुविधा, निर्णय भएका काम यथासिघ्र होस् भन्ने खोजेका छन् । त्यसैले यो दुर्भाग्य कुरा हो । मैले स्पष्टसंग मेरो पार्टीलाई पनि भनेको छु । म निर्वाचित जनप्रतिनिधि हुँ । मेरो भुमिका फराकीलो छ । पार्टीले दिएको जिम्मेवारीलाई मनन गर्दै जनताको मतको कदर गर्न मैले राम्ररी जानेको छु । जनमत विपरित चल्ले मलाई छुट छैन ।
यहाँ जनमतको कदर कसले गरेन ?
जनमतको कदर सबैले गर्नुपर्छ । कसले ग¥यो, कसले गरेन ? त्यो कुरा गौण हो । फलानोले गरेन भन्नु भन्दा पनि जनप्रतिनिधि भइसकेपछि जनमतको कदर गर्नै पर्छ । नीति तथा कार्यक्रममा हाम्रो छलफल घनिभूत हुन्छ ।
तपाइले यति मात्र भनेर जनताले नबुझ्न सक्छन् ?
जनताले बुझ्ने भाषामा नै स्पष्ट भनेको छु । हाम्रो पनौती नगरपालिकामा निष्ठावान कर्मचारी छन् । आफ्नो काममा दत्तचित्त भएर काम गरिरहेका छन् त्यसैले कर्मचारीको कुनै गुनासो छैन । कर्मचारी व्यक्तिप्रति जिम्मेवारी नभई संस्था प्रति जिम्मेवार हुनु पर्छ ।
व्यस्तताकोबीच समय दिनु भयो धेरै धेरै धन्यवाद ।
मेरो विचार जनतामाझ पुर्याइदिनु भएकोमा तपाईंलाई पनि धन्यवाद । कैलाश खबरको उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दछु । भडियाे हेर्नुहाेस्
