- ५ असार २०८३, शुक्रबार / Jun 19, 2026
बसाइँसराइले गाउँ रित्तिँदै गए पनि लोकनाथ कँडेलले सुन्तलाका कारण गाउँसँग नाता तोडेका छैनन्
किमबोट गाउँमा ३२० बोट सुन्तला, २५० बोटले नियमित उत्पादन दिँदै
२०४७ सालमा ३५ हजार रुपैयाँ लगानीबाट सुरु गरिएको सुन्तलाखेती अहिले आम्दानीको मुख्य आधार
पहिले कोदो र मकै फल्ने बारी अहिले सुन्तलाले ढपक्क
सुन्तलाखेतीबाट जीवनस्तरमा ठूलो परिवर्तन, छोराछोरीको विदेश अध्ययन सम्भव
सडक नहुँदा डोकोमा बोकेर सुन्तला बजार पुर्याएको अनुभव
बसाइँ सरेका अन्य किसानले पनि सुन्तलाको कारण जग्गा नबेचेको उदाहरण
१४ रोपनी क्षेत्रफलमा तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि व्यावसायिक खेती
बागलुङ, ७ पुष । पछिल्ला वर्षहरूमा बसाइँसराइका कारण गाउँहरू रित्तिँदै गएका छन्। गाउँमा रहेका धेरैजसो परिवार सुविधा र रोजगारीको खोजीमा शहर वा तराई झरिरहेका छन्।
तर, बागलुङको किमबोट गाउँका लोकनाथ कँडेल भने बसाइँ सरे पनि गाउँसँगको नाता तोडेका छैनन्। यसको मुख्य कारण बनेको छ—सुन्तलाखेती।
सुविधाको खोजीमा १३ वर्षअघि बागलुङ बजार झरेका कँडेल अहिले पनि प्रायः गाउँमै भेटिन्छन्। गाउँमा रहेको आफ्नो सुन्तलाबारीको स्याहारसुसारका लागि उनी हरेक हप्ता किमबोट पुग्ने गर्छन्।
किमबोट गाउँमा उनका ३२० बोट सुन्तला छन्, जसमध्ये २५० बोटले नियमित रूपमा फल दिइरहेका छन्। कँडेलले साढे तीन दशकभन्दा अगाडिदेखि सुन्तलाखेती गर्दै आएका छन्।
विसं २०४७ सालमा ३५ हजार रुपैयाँ लगानी गरेर सुरु गरेको सुन्तलाखेती आज उनको मुख्य आम्दानीको स्रोत बनेको छ। त्यतिबेला बागलुङ जिल्लामा सडक सञ्जालसमेत विस्तार भएको थिएन।
स्थानीय किसान कासीराम कँडेलले बिहुँ क्षेत्रमा सुरु गरेको सुन्तलाखेतीबाट प्रेरित भएर लोकनाथ कँडेलले पनि यो खेती थालेका हुन्। हाल ६० वर्ष उमेर पुगेका कँडेल १४ रोपनी क्षेत्रफलमा सुन्तलाखेती गर्दै आएका छन्।
गाउँप्रतिको माया र सुन्तलाखेतीप्रतिको मोहकै कारण बागलुङ छोडेर टाढा बसाइँ सर्न नसकेको उनी बताउँछन्। वरपरका छिमेकी धमाधम गाउँ छोडेपछि परिवारसहित बागलुङ बजार झरे पनि आफ्नो सम्पूर्ण जग्गा जमिन र घर भने गाउँमै छाडेको उनले बताए।
“बिरामी पर्दा उपचार सहज होस् भनेर मात्रै बजार झरेको हुँ,” कँडेल भन्छन्, “सम्पत्ति सबै गाउँमै छ। अहिले पनि सबैभन्दा धेरै सुन्तला उत्पादन गर्ने किसान म नै हुँ जस्तो लाग्छ।”
उनका अनुसार पहिले कोदो र मकै फल्ने बारीले वर्षभर खानसमेत पुग्दैनथ्यो। तर अहिले त्यही बारीमा लटरम्म सुन्तला फलेका छन्। “मकै र कोदोले जीवन धान्न गाह्रो थियो, सुन्तलाले जीवनस्तर नै परिवर्तन गरिदियो,” उनले सुनाए।
सुन्तलाखेतीबाट भएको आम्दानीले छोराछोरीको शिक्षा सम्भव भएको कँडेल बताउँछन्। हाल उनका छोराहरू जापान, अमेरिका र पोर्चुगलमा छन्। सुन्तलाखेती थालेपछि कुनै पनि जग्गा बाँझो नराखेको उनको भनाइ छ।
सडक नहुँदाको समयमा डोकोमा बोकेर सुन्तला बागलुङ बजार पुर्याएर बिक्री गरेको स्मरण गर्दै उनले अहिले त्यो कठिनाइ नरहेको बताए। बसाइँसराइ गरेर तराई झरेका धेरैले पनि सुन्तलाको मोहका कारण आफ्नो जग्गा जमिन नबेचेको उनी बताउँछन्।
“म बजारमा बस्छु तर मन दिनहुँ गाउँमै हुन्छ,” कँडेल भन्छन्, “अहिले सुन्तला टिप्ने बेला नजिकिँदै छ, चोर लाग्ने डर हुन्छ, त्यसैले झन् गाउँ धाउनुपर्छ।” कँडेलको सुन्तलाखेतीले बसाइँसराइले रित्तिँदै गएको गाउँमा पनि सम्भावना अझै बाँकी रहेको सन्देश दिएको छ।
