- ५ असार २०८३, शुक्रबार / Jun 19, 2026
भोजपुरमा पानीघट्टा चलाउने परम्परा हराउँदै
प्राकृतिक पानी झारेर मकै, गहुँ, कोदो, फापर, जौं पिस्ने विधि
स्वादिलो, ताजा र पोषणयुक्त अन्न उत्पादन
आधुनिक प्रविधिसँग प्रतिस्पर्धा, युवा पुस्तामा कम चासो
संरक्षण आवश्यक, परम्परागत सीप जोगाउन स्थानीय प्रयास
भोजपुर, २५ मंसिर । गाउँघरमा कुटानीपिसानीका लागि लामो समयदेखि प्रयोग हुँदै आएको परम्परागत पानीघट्टा चलाउने प्रचलन भोजपुरमा क्रमशः हराउँदै गएको छ। संरक्षणको अभावले गर्दा पानीघट्टा जस्ता परम्परागत साधनहरू ओझेलमा पर्न थालेका हुन्।
पानीघट्टा ओरालोमा पानी झारेर पङ्खा घुमाइ ढङ्गाको जातोको साहाराले मकै, गहुँ, कोदो, फापर, जौं जस्ता अन्न पिस्ने विधि हो। विगतमा ग्रामीण क्षेत्रका बासिन्दाले कुटानी–पिसानीका लागि सहज, सस्तो र सरल विकल्पका रूपमा पानीघट्टालाई अपनाउने गर्थे।
टेम्केमैयुङ–५ का वृद्ध बेनीबहादुर विष्ट भन्छन्, “पहिला टोलभरिका मानिस कुटानीपिसानी गर्न पानीघट्टामा आउने गर्थे, अहिले यो पुरानो चलन लोप हुँदै गएको छ।”
पानीघट्टा सञ्चालन गर्दै आएका हरिबहादुर लम्सालले भने, “पानीघट्टा विद्युतीय वा डिजेल, पेट्रोल मिल भन्दा सस्तो पर्छ। मैले परम्परागत सामग्रीको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले निरन्तर चलाइरहेको छु। पानी प्रशस्त भएको समयमा दिनमा छदेखि आठ मुरी अन्न पिस्न सक्छ।”
स्थानीय बासिन्दाहरूको अनुसार पानीघट्टामा पिसिएको अन्न स्वादिलो, ताजा र स्वास्थ्यका लागि उत्तम हुन्छ। प्राकृतिक तरिकाले पिसिने भएकाले अन्नको पोषण र स्वाद जस्ताको त्यस्तै रहन्छ।
तर, पछिल्लो पुस्ताले परम्परागत साधनप्रति कम चासो देखाउँदै आएको स्थानीयवासी बताउँछन्।स्थानीय संरक्षणकर्मीहरू भन्छन्, “परम्परागत सीप र पहिचान जोगाउन पानीघट्टाको संरक्षण आवश्यक छ।”
