- ३० जेष्ठ २०८३, शनिबार / Jun 13, 2026
काठमाडाैं, ३० जेठ । रसुवाको लाङटाङ हिमशृंखलाको फेदीमा अवस्थित क्यान्जिन गोम्पा डीडीसी चिज कारखाना केवल दुग्ध उद्योग मात्र नभई हिमाली जीवनशैली, स्थानीय अर्थतन्त्र र नेपालको मौलिक स्वादको महत्वपूर्ण हिस्सा हो ।
समुद्री सतहबाट करिब ३,८७० मिटर उचाइमा रहेको यो कारखाना याक तथा चौँरीको दूधबाट बन्ने चिजका कारण देश–विदेशमा परिचित छ । सन् १९५० को दशकमा स्विस प्राविधिक सहयोगबाट सुरु भएको यो केन्द्र नेपालमा व्यावसायिक याक चिज उत्पादनको प्रारम्भिक केन्द्रमध्ये एक मानिन्छ ।
दशकौँदेखि यसले स्थानीय पशुपालकको आम्दानीको स्रोत बन्नुका साथै लाङटाङ पुग्ने हजारौँ पर्यटकलाई हिमाली स्वादको अनुभव दिलाउँदै आएको छ । तर पछिल्ला वर्षहरूमा कृषक पलायन, चरन क्षेत्रको अभाव र जलवायु परिवर्तनका कारण चिज उत्पादन उल्लेख्य रूपमा घटेको छ ।
कारखानाका चिज मेकर ग्याल्बो तामाङका अनुसार पहिले दैनिक करिब ५०० लिटर दूध संकलन हुने गरेकामा अहिले ६०–७० लिटरमा सीमित भएको छ । चौँरीपालक किसानहरू अझै पनि ५ हजार मिटरभन्दा माथिसम्म चरनका लागि पुग्ने भए पनि मौसमको अनिश्चितता र चरन क्षेत्र खुम्चिँदा दूध उत्पादनमा ठूलो असर परेको छ ।
संकलित दूधबाट चिज तयार हुन कम्तीमा तीन महिना लाग्ने र लामो समय राख्दा स्वाद अझ राम्रो हुने उनी बताउँछन् । क्यान्जिन चिज कारखानामा उत्पादित चिज पर्यटकहरूबीच निकै लोकप्रिय छ । पर्यटकहरू यसको स्वादसँगै उत्पादन प्रक्रिया र इतिहास बुझ्न पनि रुचाउने गरेको कर्मचारीहरूले बताएका छन् ।
हालै सामाजिक सञ्जालमा उच्च पदस्थ व्यक्तिको फोटो सार्वजनिक भएपछि याक चिज पुनः चर्चामा आएको र माग बढेको जनाइएको छ । रसुवामा क्यान्जिनसहित धुन्चे, चन्दनबारी, गत्लाङ र तातोपानी गरी पाँच स्थानमा याक तथा चौँरीको दूधबाट चिज उत्पादन हुँदै आएको छ ।
तर उत्पादन घट्दै जानु र पशुपालक संख्या कम हुँदै जानुले यस उद्योगको भविष्यप्रति चिन्ता बढाएको छ । स्थानीयवासीका अनुसार यो उद्योग केवल उत्पादन केन्द्र होइन, जीवनयापनको आधार पनि हो । तर समस्या समाधान नभए हिमालको यो मौलिक स्वाद इतिहासमा सीमित हुन सक्ने चेतावनी दिइएको छ ।
