शहर र विदेशमा बस्ने उपभोक्तामा कोदो परिकारको माग बढ्दै

म्याग्दी, ३० कार्तिक । कोदोको परिकार ढिँडो, रोटी र खोलेमै सीमित रहने समय सकिएको छ। स्वास्थ्यका हिसाबले लाभदायक मानिने कोदो पछिल्लो वर्षहरूमा शहरबजारदेखि विदेशमा बस्नेहरूका रोजाइमा पर्न थालेपछि यसको परिकार विविधीकरण हुँदै गएको छ। बढ्दो रुचिसँगै स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण पनि तीव्र बन्दै गएको छ।

अन्नपूर्ण गाउँपालिका–६ पोखरेबगरस्थित अन्नपूर्ण बेकरी हाउसका सञ्चालक कृष्ण खड्काले उपभोक्ताको माग बढेपछि कोदाको बिस्कुट उत्पादन सुरु गरेका छन्। “पहिले कोदो खानेलाई गरिब भन्ने धारणा थियो,” उनी भन्छन्, “तर अहिले कोदो पोसिलो खानाको रूपमा लोकप्रिय भएपछि बिस्कुट बनाएर बेच्न थालेको हुँ।”

यसअघि धवलागिरि गाउँपालिका–७ ताकममा रहेको धवलागिरि बेकरी, क्याफे एण्ड एग्रो मार्टका सञ्चालक अनिल भण्डारीले पनि कोदाको पीठो प्रशोधन गरी बिस्कुट उत्पादन गर्दै आएका छन्। यस्तै, रघुगङ्गा र मङ्गला गाउँपालिकाको सिमानामा रहेको टोड्के हिल रिसोर्टले पाहुनालाई चखाउने र बजारमा बिक्री गर्ने उद्देश्यले कोदोको बिस्कुट उत्पादन उद्योग स्थापना गरेको छ।

उद्यमीहरूका अनुसार गाउँबाट शहरमा बसाईसरेका, विदेशमा बस्ने र भ्रमणमा आउनेहरूले कोदोको पीठो तथा बिस्कुट किनेर लैजाने गरेका छन्। कोदोको बिस्कुटको माग ग्रामीण क्षेत्रभन्दा शहरतिर बढी रहेको बेकरी सञ्चालकहरूले बताएका छन्। भुटेको कोदोको पीठोमा चिनी, मह र उखुको खुदो मिसाएर बिस्कुट बनाइने र प्रति दर्जन ६० रुपैयाँ दरले बिक्री हुने गरेको छ।

पर्यटकीय गन्तव्यहरूमा स्थानीय उत्पादन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको केन्द्र पोखरेबगरमा कोसेलीघर सञ्चालन तथा कोदोको बिस्कुट र पाउरोटी बनाउने तयारी समेत गरिएको छ।
उत्पादनका लागि आवश्यक ‘ओभन’ खरिदमा कृषि ज्ञान केन्द्रले गत आर्थिक वर्षमा दुई लाख रुपैयाँ अनुदान प्रदान गरेको थियो। कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख सञ्जीव बाँस्तोलाका अनुसार परम्परागत बाली संरक्षण तथा प्रवर्द्धन कार्यक्रममा कोदो, खाद्यान्न र दलहन बालीको खेती विस्तार, प्रशोधन, प्याकेजिङ र बजारीकरणमा यो वर्ष पनि निरन्तरता दिइनेछ।

चालु वर्षमा म्याग्दीका लागि १५ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ। किसान तथा उद्यमीले परियोजनाको कुल लागतको ५० प्रतिशत अनुदान पाउन सक्नेछन्। केन्द्रका अनुसार म्याग्दी जिल्लामा २,७५० हेक्टर क्षेत्रफलमा वार्षिक ३,३०० मेट्रिक टन कोदो उत्पादन हुन्छ। समुद्री सतहदेखि ३,१०० मिटर उचाइसम्म कोदोखेती सफलतापूर्वक गर्न सकिन्छ।

क्याल्सियम, फस्फोरस तथा आइरन प्रशस्त मात्रामा पाइने भएकाले कोदो बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिक र गर्भवती महिला सबैका लागि उत्तम मानिन्छ। मधुमेह, उच्च रक्तचाप, युरिक एसिड, दम, रुघाखोकी, शरीर दुखाइ तथा झाडापखलजस्ता समस्यामा कोदो उपयुक्त हुने कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख बाँस्तोलाले बताए।

स्वास्थ्यप्रति जनचेतना बढ्दै गएको र गैर-संक्रामक रोगको जोखिम बढिरहेका कारण कोदो परिकारको उपभोग निरन्तर वृद्धि भइरहेको उद्यमी अनिल भण्डारीले बताए।