- १६ भाद्र २०८३, मंगलवार / Sep 1, 2026
डडेल्धुरा, १६ भदाै । सुदूरपश्चिमको मौलिक तथा लोकप्रिय पर्व गौरा आजदेखि विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ । भाद्र शुक्लपक्ष पञ्चमीदेखि सुरु हुने गौरा पर्वको पहिलो दिन आज बिरुडा पञ्चमी मनाइँदै छ । यस अवसरमा व्रतालु महिलाले घरमा पाँच प्रकारका अन्न तथा गेडागुडी मिसाएर बिरुडा भिजाउने चलन छ ।
परम्पराअनुसार तामाको भाँडोलाई गाईको गोबरले लिपेर दुबो र अक्षताले सजाइन्छ । त्यसपछि त्यसमा मास, कलौँ, गहत, गहुँ र गुरुस भिजाएर बिरुडा तयार गरिन्छ । बिरुडालाई गौरादेवीको प्रसादका रूपमा लिइन्छ भने गौरा देवीको पूजाआजामा समेत यसको प्रयोग गरिन्छ ।
बिरुडा भिजाउने क्रममा महिलाले डोटेली भाषामा सगुन तथा बिरुडा भिजाउनेसम्बन्धी फाग गीत गाउने परम्परा रहेको संस्कृतिका जानकारहरू बताउँछन् । यस पर्वमा महिलाले व्रत बस्ने तथा दुबधागो लगाउने चलनसमेत छ । भिजाइएको बिरुडालाई षष्ठीका दिन पखाल्ने गरिन्छ । सप्तमी र अष्टमीलाई गौराका विशेष दिन मानिन्छ । सप्तमीका दिन धान खेतमा उम्रिएको साउँबाट गौराको प्रतिमा बनाएर गौराघरमा भित्र्याउने परम्परा छ ।
गौराष्टमीका दिन विधिपूर्वक पूजाआजा गर्दै मङ्गलगानका साथ गौरा नचाइन्छ । त्यस क्रममा अठवाली गीत, चैत, धमारी तथा राजा–महाराजाका वीरगाथासहितका गीतमा गौरा नचाउने गरिन्छ । गौरा पर्व सुरु भएसँगै सुदूरपश्चिमका विभिन्न ठाउँमा देउडा खेल्ने परम्परा पनि सुरु हुन्छ ।
गौरा पर्वलाई पर्वतराज हिमालय र मेनकाकी पुत्री तथा भगवान् शिवकी अर्धाङ्गिनी पार्वती अर्थात् गौरीको पूजाआराधनासँग जोडिएको पर्वका रूपमा लिइन्छ । स्थानीय लोकपरम्पराअनुसार शिव–गौरीको पूजाआजा गरिने भएकाले यस पर्वको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व विशेष रहेको छ ।
अगस्ति ताराको उदयका आधारमा गौरा शुक्ल वा कृष्ण पक्षमा पर्ने गर्छ । शुक्ल पक्षमा परेको गौरालाई उज्याली गौरा र कृष्ण पक्षमा परेको गौरालाई अन्यारी गौरा भनिन्छ । दुवै गौरालाई पवित्र मानिए पनि उज्याली गौरालाई विशेष महत्त्व दिने परम्परा रहेको छ ।
गौरा पर्वका अवसरमा सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लामा धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना भइरहेका छन् । देउडा, डुस्को, धमारीलगायतका मौलिक सांस्कृतिक गतिविधिले अहिले सुदूरपश्चिमको गाउँ–बस्तीमा पर्वको रौनक बढाएको छ ।
