- २१ आश्विन २०८३, बुधबार / Oct 7, 2026
दसैँको मुखमा रोजगारीका लागि नेपाली भारत जान थाले ।
गौरीफन्टा नाका हुँदै सुदूरपश्चिमका युवाको भारत आवतजावत बढ्दो ।
घरखर्च, ऋण र छोराछोरीको पढाइका कारण चाडपर्व छाड्नुपर्ने बाध्यता ।
भारत जाने नेपालीको यकिन तथ्यांक सरकारसँग छैन ।
गड्डाचौकी, झुलाघाट र दार्चुलाका नाका पनि भारत जाने प्रमुख मार्ग ।
स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न सरकारसँग माग ।
धनगढी, २१ असाेज । दसैँ नजिकिँदै गर्दा अधिकांश नेपाली परिवार चाडपर्वको तयारीमा जुटेका छन् । तर सुदूरपश्चिमको गौरीफन्टा नाकामा भने दृश्य फरक छ । परिवारसँग दसैँ मनाउने रहर हुँदाहुँदै रोजगारीको खोजीमा नेपालीहरू भारत पस्न थालेका छन् ।
सानो झोला बोकेर सीमापारि जाने उनीहरूको काँधमा सामानभन्दा ठूलो परिवारको जिम्मेवारी छ । घरखर्च, ऋण, छोराछोरीको पढाइ र दैनिक जीवन चलाउनुपर्ने बाध्यताले उनीहरूलाई चाडपर्वकै मुखमा पनि भारततर्फ धकेलेको छ । बाजुराको हिमाली गाउँपालिका–३ का दिनेश थापा यसपटक दसैँमा घर बस्न पाएनन् ।
खेतीपातीबाट परिवारको खर्च धान्न कठिन भएपछि उनी रोजगारीका लागि भारत जाँदैछन् । घरमा आमाबुबा, श्रीमती र छोराछोरी छन् ।उनका लागि भारत जाने बाटो नयाँ भने होइन । यसअघि पनि रोजगारीका लागि भारत गएका थिए । केही समय घर फर्किए पनि स्थायी आम्दानीको स्रोत नहुँदा फेरि भारत फर्किनुपरेको उनले बताए ।
बाजुराकै त्रिवेणी नगरपालिका–२ का भीम बिले पनि नेपालमै रोजगारी पाए भारत जानुपर्ने अवस्था नआउने बताए । नेपालमै मासिक २०–२५ हजार रुपैयाँ कमाउने काम पाए भारत जानुपर्ने बाध्यता नहुने उनको भनाइ छ । सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाबाट भारत रोजगारीका लागि जाने परम्परा पुरानै हो । यहाँका नेपाली भारतका विभिन्न सहरमा निर्माण, होटल, सुरक्षा गार्ड, कारखाना, चौकीदारी तथा घरेलु काममा संलग्न हुने गरेका छन् ।
कतिपय नेपालीको जीवन वर्षौंदेखि यही चक्रमा चलिरहेको छ । केही महिना गाउँमा बस्ने, खेतीपाती गर्ने र फेरि रोजगारीका लागि भारत जाने । वर्ष फेरिए पनि उनीहरूको रोजगारीको गन्तव्य भने फेरिन सकेको छैन ।
धनगढी उपमहानगरपालिका–२ का शिवराम चौधरी पनि लामो समय भारतमा काम गरेर नेपाल फर्किएका थिए । नेपालमै केही गर्ने प्रयास सफल नभएपछि उनी फेरि भारत फर्किँदैछन् । जुत्ता कम्पनीमा मेसिन चलाउनेदेखि कार कम्पनीमा खाना पकाउनेसम्मको काम गरेको उनले बताए ।
नेपालमा कामको स्थायित्व नहुँदा भारत जानुपर्ने अवस्था आएको उनको भनाइ छ । भारतमा दुःख भए पनि काम गरेपछि आम्दानी हुने भएकाले धेरै नेपाली त्यतै जान बाध्य भएको उनले बताए ।
सुदूरपश्चिमबाट भारत जाने नेपालीको यकिन तथ्यांक सरकारसँग छैन । खुला सीमाका कारण रोजगारीका लागि भारत जानेको वास्तविक संख्या पत्ता लगाउन कठिन छ ।
कैलालीको धनगढीस्थित त्रिनगर–गौरीफन्टा नाका भारत जाने नेपालीका लागि प्रमुख प्रवेशद्वारमध्ये एक हो । यसबाहेक कञ्चनपुरको गड्डाचौकी, बैतडीको झुलाघाट र दार्चुलाका विभिन्न नाकाबाट पनि ठूलो संख्यामा नेपाली रोजगारीका लागि भारत जाने गरेका छन् ।
भारत जानेमध्ये कतिपय परिवार ऋणमा छन् । कसैका छोराछोरी विद्यालयमा अध्ययनरत छन् भने कसैले घर निर्माण, जग्गा खरिद वा अन्य कामका लागि लिएको ऋण तिर्नुपर्ने छ । त्यसैले दसैँको मुखमा घरमै बसेर चाड मनाउनुभन्दा उनीहरूका लागि कमाइ प्राथमिकतामा परेको छ ।
बझाङको केदारस्युँ गाउँपालिका–३ का महेश धामीले पनि परिवारको अवस्था सम्झिएपछि दसैँ छाडेर भारत जानुपर्ने बाध्यता रहेको बताए ।
भारत जाने नेपालीका लागि दसैँको खुसी पनि उनीहरूको कमाइसँग जोडिएको छ । उनीहरूले परदेशमा कमाएको पैसाले घरमा नयाँ लुगा किनिन्छ, छोराछोरीको विद्यालय शुल्क तिरिन्छ र ऋणको किस्ता बुझाइन्छ । यस अर्थमा उनीहरूको परदेशको कमाइ नै परिवारको दसैँको आधार बन्ने गरेको छ ।
सुदूरपश्चिमबाट भारत जाने जनशक्तिलाई स्वदेशमै रोक्न उत्पादन र रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ । भारतबाट फर्किएका तथा रोजगारी खोजिरहेका युवालाई कृषि, उद्योग, पर्यटन र स्वरोजगारसँग जोड्ने कार्यक्रम ल्याइएको स्थानीय तह र प्रदेश सरकारले बताउँदै आए पनि ठूलो संख्यामा युवा रोजगारीका लागि विदेशिनुपर्ने अवस्था अन्त्य हुन सकेको छैन ।
युवा विद्यार्थी सन्तोष रावलले चाडपर्वको मुखमा समेत युवाहरू रोजगारीका लागि भारत जानुपर्ने अवस्था दुःखद भएको भन्दै सरकारले स्वदेशमै रोजगारीको वातावरण बनाउनुपर्ने बताए ।
