विश्व आणविक सुरक्षामा संकटको संकेत, IAEA काे आपतकालीन बैठक

एजेन्सी, ९ असार  । अमेरिकाले इरानका मुख्य तीन आणविक केन्द्रहरूमा गरेको हवाई आक्रमणपछि अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा संस्था (IAEA) को गभर्नर मण्डलको आपतकालीन बैठक आज बस्दैछ।

आणविक पूर्वाधारमाथिको आक्रमणले क्षेत्रीय मात्र होइन, विश्वव्यापी रूपमा पनि गम्भीर असर पार्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। IAEA का महानिर्देशक राफाएल ग्रोसीले अमेरिकाको कारबाहीप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै यस्ता संरचनामाथिको आक्रमण पूर्णतः “अस्वीकार्य” रहेको बताएका छन्।

हालसम्म ती आक्रमणग्रस्त क्षेत्रमा विकिरणको मात्रा बढेको पुष्टि नभए पनि जोखिमको आँकलन र नियन्त्रण गर्न IAEA को प्राविधिक टोली तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

१९५७ मा स्थापना भएको IAEA (International Atomic Energy Agency) ले विश्वभर आणविक प्रविधिको शान्तिपूर्ण प्रयोग सुनिश्चित गर्नुका साथै आणविक हतियारको विस्तार रोक्न निगरानी गर्छ। यसका प्रमुख कर्तव्यहरू यस्ता छन्:

• आणविक प्रविधिको शान्तिपूर्ण प्रयोगको प्रवर्द्धन

• सदस्य राष्ट्रहरूका संयन्त्रहरूको नियमित निरीक्षण

• आणविक सुरक्षा मापदण्ड तय गर्नु

• आपतकालीन अवस्थामा त्वरित प्रतिक्रिया

• विकासशील राष्ट्रलाई प्राविधिक सहयोग

इरानी परराष्ट्र मन्त्री सैयद अब्बास आरागचीले अमेरिकी आक्रमणलाई गम्भीर र दीर्घकालीन असर पार्ने कारबाही ठहर गर्दै “सबै विकल्प खुला रहेको” चेतावनी दिएका छन्। उनले यस्ता कदमले केवल इरान मात्र होइन, सम्पूर्ण क्षेत्र अस्थिर हुन सक्ने उल्लेख गरेका छन्।

यसबीच अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले विश्वव्यापी सुरक्षा सतर्कता जारी गर्दै आफ्ना नागरिकलाई विशेष सतर्क रहन आग्रह गरेको छ।
अमेरिका–इरान तनाव चुलिँदै गएपछि इजरायलसहितका अन्य शक्तिशाली राष्ट्रहरू पनि रणनीतिक सतर्कतामा रहेका छन्। CNN को रिपोर्ट अनुसार मध्यपूर्वका हवाई मार्गहरू र यात्रामा अवरोध आउने सम्भावना उच्च छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यस्तो संवेदनशील परिस्थिति समाधान गर्न IAEA, संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्य राष्ट्रहरूले निम्न उपायमा जोड दिनुपर्छ:

• कूटनीतिक संवादको पहल: अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष वार्ता आवश्यक

• IAEA निरीक्षण टोलीको खटाइ: विकिरण जोखिमको मूल्याङ्कन र रिपोर्टिङ

• नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड: युद्धको स्थितिमा आणविक पूर्वाधार रक्षा सम्बन्धी कानुनी संरचना

• सामान्य नागरिकको सुरक्षा: संभावित विकिरण जोखिमबाट जनतालाई जोगाउने तयारी

• UNSC को संयोजनमा समन्वय: आणविक शान्तिको लागि सबै राष्ट्रले साझा जिम्मेवारी लिने

अमेरिकी आक्रमणपछि उत्पन्न तनाव र जोखिमले IAEA को भूमिकालाई अझ चुनौतीपूर्ण बनाएको छ। आणविक संरचनाको सुरक्षा, निरीक्षण र निष्पक्ष हस्तक्षेप आजको आवश्यकता बनेको छ।

IAEA को आजको आपतकालीन बैठकले यस संकटको समाधानतर्फ कस्तो दिशा लिन्छ भन्नेमा विश्व समुदायको चासो केन्द्रित भएको छ।