- १५ जेष्ठ २०८३, शुक्रबार / May 29, 2026
काठमाडौं, १५ असार । असार १५ गते, २२ औँ राष्ट्रिय धान दिवस ‘धान बालीमा खाद्य सुरक्षा र आत्मनिर्भरता’ भन्ने नारासहित देशभर मनाइँएकाे छ। यो दिन नेपाली किसानहरूको परिश्रम, माटोसँगको सम्बन्ध, र राष्ट्रिय खाद्य सुरक्षामा धानको महत्व स्मरण गरिने अवसर पनि हो।
कृषि विभागका अनुसार असार १३ गतेसम्म देशभर १५.६ प्रतिशत धान रोपाइँ सम्पन्न भइसकेको छ।
धान नेपालको मुख्य खाद्यबाली हो, जसले कुल खाद्य उपभोगको झण्डै ८० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने गर्छ।
धान उत्पादन बढाउन सरकारको प्रयास भइरहे पनि नतिजा उत्साहजनक छैन। २०७८ सालको तथ्यांक अनुसार, चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा झण्डै ३९ अर्ब रुपैयाँ बराबरको धान–चामल आयात गरिएको छ। यो अवधिमा २६ करोड १९ लाख किलो धान बाहिरबाट भित्रिएको छ।
नेपालको वार्षिक माग ७० लाख मेट्रिक टन रहेकोमा १० लाख मेट्रिक टन अपुग हुने गरेको छ काठमाडौं उपत्यकाको उर्वर माटो कृषि उपयुक्त भए पनि अव्यवस्थित सहरीकरण, जमिन खण्डीकरण र बसाइँसराइका कारण उपत्यकासहितका क्षेत्रमा खेतीयोग्य जमिन घर निर्माणमा बदलिँदै गएको छ।
त्यसैको परिणामस्वरूप धान उत्पादन घट्दै र आयात बढ्दै गएको चिन्ताजनक अवस्था देखिएको छ।
उपत्यकाका पुराना गाउँबस्तीहरूमा अझै केही मात्रामा खेती भइरहे पनि अधिकांश क्षेत्रमा जमिन अभाव देखिएको कृषि विज्ञहरू बताउँछन्।
नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (NARC) ले हालसम्म धानका १४० भन्दा बढी जातहरू दर्ता गरिसकेको भए पनि तिनको प्रयोग र व्यावसायिक उत्पादनको विस्तार गर्न अझै ठोस नीति र भू-प्रबंधन आवश्यक देखिएको छ।
