दुर्गा प्रसाईं र तीनकुने त्याे प्रदर्शन

गत शुक्रबार काठमाडौंको तीनकुनेमा भएको हिंसात्मक प्रदर्शनले  नेपालको राजनीतिक र सामाजिक परिदृश्यमा नयाँ तरंग ल्याएको छ । राजावादीको अजराजक आन्दोलनको रसाकसीमा एक पत्रकार र एक सर्वसाधारणले ज्यान गुमाए । आन्दोलनकारी वा प्रर्दशनकारीहरूले नीजि तथा सार्वजनिक सम्पतिमा क्षेति पु¥याए । शान्तिपूर्ण भनिएको आन्दोलनमा कमाण्डर भनिएका दुर्गा प्रसाईं र अन्य नेतृत्वमा रहेका नेताहरुले उक्साएर हिंसामा परिणत गरेको देखिन्छ । यस्ता नेतृत्वले जनतालाई अग्रगमनकोे बाटोमा होइन हत्या, हिंसातिर अग्रसर गराउने देखिन्छ । यस घटनापछि राजतन्त्र र हिन्दु राज्यको पुनर्स्थापनाको माग गर्दै आन्दोलनको नेतृत्व गरेका प्रसाईं स्कर्पियो गाडीमा भागेका थिए । यता प्रहरीले उनलाई पक्राउ गर्न अभियान चलायो । यसले घटनालाई थप रहस्यमयी बनाएको छ। यसमा हामी प्रसाईंको पृष्ठभूमि, तीनकुने प्रदर्शनको कारण र परिणाम, र उनको सम्भावित गन्तव्यको बारेमा गहिराइमा हेर्नेछौं।

प्रसाईंको पृष्ठभूमि र उदय
दुर्गा प्रसाईं, बिर्तामोडस्थित बीएण्डसी मेडिकल कलेजका सञ्चालक हुन् । उनी लामो समयदेखि विवादास्पद व्यक्तित्वका रूपमा चिनिँदै आएका छन्। उनको आर्थिक शक्ति र राजनीतिक सम्बन्धले उनलाई प्रभावशाली बनाएको थियो। तर, उनको मेडिकल कलेजले बिरामीहरूलाई बिल नतिरेपछि थुन्ने अभ्यास र ५.५७ अर्ब रुपैयाँको ऋण डिफल्टको आरोपले उनको छवि धमिलिएको छ। यी कानुनी समस्याहरूले उनलाई आन्दोलनको अगुवाइ गर्न बाध्य बनाएको हुन सक्छ, जसलाई धेरैले व्यक्तिगत स्वार्थ र राजनीतिक महत्वाकांक्षाको संयोजनका रूपमा हेर्छन्।

प्रसाईंले राजतन्त्रको पक्षमा आन्दोलनको कमान्डर बनेर पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहसँग निकटता देखाएका थिए। राप्रपालाई पन्छाउँदै उनलाई कमान्डर बनाइएको निर्णयले राजावादी खेमामा समेत असन्तुष्टि निम्त्याएको थियो। तर, तीनकुने प्रदर्शनमा हिंसा भड्काएर उनी भागेपछि उनले समग्र राजावादी आन्दोलनको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठाएका छन्।

तीनकुने प्रदर्शन: शान्तिपूर्ण मागबाट हिंसात्मक मोडसम्म
शुक्रबार तीनकुनेमा भएको प्रदर्शन सुरुमा शान्तिपूर्ण आन्दोलनको रूपमा घोषणा गरिएको थियो। तर, प्रसाईंले प्रहरीमाथि गाडी कुदाउन खोज्ने, निषेधित क्षेत्र तोड्ने र भीडलाई उत्तेजित बनाउने कार्य गरेपछि स्थिति हिंसात्मक बन्यो। प्रहरी स्रोतका अनुसार, उनले प्रदर्शनस्थलमा भीडलाई भड्काएर आफू स्कर्पियो (बीएबी ४२०८) मा चढेर भागे। यो घटनामा २ जनाको मृत्यु र २० जना प्रहरीको गोलीबाट घाइते भए, जसले प्रदर्शनको गम्भीर परिणामलाई उजागर गर्छ।

प्रहरीले प्रसाईंसँगै गाडीमा रहेका गाडी धनी मुकुन्द दाहाल र चालक ईश्वर विकलाई इटहरीबाट पक्राउ गरेको छ। उनीहरूको बयानअनुसार, प्रसाईंलाई शनिबार बिहान ५:३० बजे बीएण्डसी मेडिकल कलेजमा छाडिएको थियो। तर, त्यहाँबाट उनी कहाँ गए भन्ने स्पष्ट छैन। प्रहरीको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार, उनी काँकडभिट्टा नाका हुँदै भारततिर लागेको हुन सक्ने बताएकाे छ ।

प्रहरीको खोजी
प्रर्दशनलाई उजेतज बनाएर हिंसामा परिणत गरेपछि झण्डै प्रहरीको हातमा पुगेका दुर्गा प्रसाईं तीनकुनेबाट पेरिसडाँडाको सटरमा लुकेर उनी स्कर्पियोमा चढेका थिए। भक्तपुर, सिन्धुली हुँदै झापासम्म पुगेको उनको यात्रा प्रहरीको निगरानीमा परे पनि उनी समातिन सकेनन्। उनको गाडी मोरङमा बरामद भए पनि उनी फरार भइसकेका थिए। प्रहरीले काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर र सीमा क्षेत्रमा डेढ सय सादा पोसाकका प्रहरी परिचालन गरेको छ भने भारतीय सुरक्षा संयन्त्रसँग समन्वय पनि गरिरहेको छ।

प्रसाईंले आफ्नो मोबाइल काठमाडौंको गैरीगाउँमा स्वीच अफ गरेका थिए र फेसबुकमा लेखेका थिए, “मलाई पक्राउ गर्न प्रहरी आइरहन पर्दैन, जहाँ बोलाउँछौ, त्यहीँ आउँछु।” तर, उनको यो भनाइ र व्यवहारबीच ठूलो अन्तर देखिन्छ। प्रहरीले उनको भिडियो काँकडभिट्टा नाकापारिको पानीट्यांकी वा नक्सलबाडी क्षेत्रमा खिचिएको हुन सक्ने आशंका गरेको छ।

राजनीतिक प्रभाव र भविष्यको सम्भावना
यो घटनाले नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। विपक्षी माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रको भूमिकामाथि प्रश्न उठाएका छन्, जसले राजावादी र गणतान्त्रिक शक्तिबीचको तनावलाई थप बलियो बनाउन सक्छ। राप्रपाका नेताहरू रवीन्द्र मिश्र र धवलशमशेर राणा पक्राउ परे पनि मुख्य योजनाकार प्रसाईं फरार रहनुले प्रहरीको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्न उठेको छ। प्रसाईं भाग्नुले उनको व्यक्तिगत विश्वसनीयतामाथि मात्र होइन, राजतन्त्रको पुनर्स्थापनाको मागलाई पनि कमजोर बनाएको छ। यदि उनी भारतमा लुकेका छन् भने उनलाई नेपाल फर्काउन कूटनीतिक पहल आवश्यक पर्नेछ। तर, उनको आर्थिक संकट र कानुनी समस्याले उनको आन्दोलनलाई व्यक्तिगत स्वार्थको उपजका रूपमा चित्रण गर्न थप बल दिएको छ।