गुटेरेसको चेतावनी : जलवायु संकटको मार नेपालजस्ता कमजोर देशमा, धनी राष्ट्रले न्याय दिनैपर्छ

मुख्य बुँदा

एजेन्सी । संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले जलवायु परिवर्तनको असर नेपालजस्ता विकासशील देशले बढी भोग्नुपरेको भन्दै जलवायु न्यायको आवश्यकता औँल्याएका छन् ।

राष्ट्रसंघको महासभामा वार्षिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै गुटेरेसले जलवायु परिवर्तनमा कम योगदान गरेका कमजोर राष्ट्रहरू नै यसको गम्भीर परिणाम भोग्न बाध्य भएको बताएका हुन् । उनले तीन वर्षअघि नेपालको सगरमाथा क्षेत्रबाट हिमनदी पग्लिने जोखिमबारे आफूले दिएको चेतावनी अहिले वास्तविकतामा परिणत भइरहेको उल्लेख गरे । जलवायु परिवर्तनका प्रभाव अपेक्षाभन्दा छिटो र व्यापक रूपमा देखापरिरहेको उनको भनाइ छ ।

गुटेरेसले जलवायु परिवर्तनको मूल्य प्रदूषण फैलाउने राष्ट्रहरूले तिर्नुपर्ने र प्रभावित कमजोर देशहरूले न्याय पाउनुपर्नेमा जोड दिए । विकसित देशहरूले जलवायु अनुकूलनका लागि आर्थिक सहयोग बढाउनुपर्ने तथा हानि तथा नोक्सानी कोषलाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्नुपर्ने उनले बताए ।

उनले विकासशील देशहरू ऋणको बोझ र जलवायु प्रकोपको दोहोरो समस्यामा परेको उल्लेख गर्दै ऋण राहत प्रक्रिया तीव्र बनाउन, बहुपक्षीय विकास बैंकलाई थप सक्रिय बनाउन र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषका विशेष रेखाचित्र अधिकारमा न्यायोचित पहुँच सुनिश्चित गर्न आग्रह गरे ।

महासचिव गुटेरेसले विश्व तापमान वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसको सीमाभित्र राख्ने प्रयासमा चुनौती बढिरहेको चेतावनीसमेत दिए । जलवायु संकटलाई उनले पुस्ताबीचको गहिरो शक्ति असन्तुलनका रूपमा व्याख्या गरे । यसैगरी, उनले युद्धमा नागरिकमाथि हुने आक्रमण, अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको अवहेलना र विश्वव्यापी विश्वासमा आएको कमीप्रति चिन्ता व्यक्त गरे ।

विश्वलाई विभिन्न आर्थिक तथा सुरक्षा गठबन्धनमा विभाजित हुनबाट रोक्दै साझा नियम र सहकार्यमा आधारित विश्व निर्माण गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए । प्रविधि तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) का विषयमा बोल्दै गुटेरेसले उत्तरदायित्वबिनाको प्रविधि खतरनाक हुन सक्ने बताए । जीवन–मरणका निर्णय मेसिनको जिम्मामा दिन नहुने र ‘किलर रोबोट’लाई भविष्यमा स्थान दिन नहुने उनको धारणा थियो ।