- ५ असार २०८३, शुक्रबार / Jun 19, 2026
ख्य बुँदा
आशा काजीले ५० वर्षदेखि ढुङ्गाको मूर्ति कला संरक्षण गर्दै
यो कला उहाँका पुर्खाले सुरु गरेका थिए र उहाँले निरन्तरता दिए
अहिले बजारमा मूर्ति बनाउने माग कम छ, कहिले–कहिले मात्र अर्डर आउँछ
मुख्य रूपमा धार्मिक देवताको मूर्ति बनाइन्छ, मान्छेको मूर्ति पनि बनाउने गरिएको छ।
मूर्ति बनाउँदा धुलोको कारणले स्वास्थ्य समस्या हुने गर्दछ, जसले काम गर्न कठिनाई ल्याउँछ।
मूर्ति बनाउँदा सानो मूर्ति करिब १ हजार रुपैयाँ र ठूला मूर्ति ९–१० हजार रुपैयाँसम्म खर्च लाग्छ।
ढुङ्गा प्रायः सुडाल र स्थानीय क्षेत्रमा पाइने ढुङ्गाबाट ल्याइन्छ।
आशाले छोराछोरी र साथिहरूलाई यो कला सिकाएर जोगाउने योजना बनाएका छन्।
पुरानो कलाको संरक्षणले नेपालको सांस्कृतिक पहिचानलाई जोगाउँछ।
काठमाडौं, २३ साउन । नेपालको सांस्कृतिक सम्पदा र धार्मिक परम्परामा समृद्ध योगदान दिने ढुङ्गाको मुर्ति कला अहिले पनि जीवित छ। यो कलाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा सक्रिय छन् ८२ वर्षीय आशा काजी, जसले करिब ५० वर्षदेखि यो कला निरन्तरता दिइरहेका छन।
आशा काजी भन्छन्, “यो काम मेरो बुबाले सुरु गर्नुभएको थियो। म पनि सानैदेखि यसै काममा लाग्दै आएको हुँ। अहिले केही साथीहरूसँग मिलेर यो पुरानो कला जोगाउने र प्रवर्द्धन गर्ने प्रयासमा छु।” तर आजको दिनमा यो कलाको बजार माग अत्यन्तै कम छ। “कहिले–कहिले मात्र एउटा दुई वटा अर्डर आउँछन्, कहिले त हुँदैनन्,” आशाकाजीले बताए । तर पनि उनको विश्वास छ यो कला छोड्नु हुँदैन र निरन्तरता दिनुपर्छ।
मूर्ति बनाउने क्रममा मुख्य चुनौतीहरू स्वास्थ्यसम्बन्धी छन्। “धुलोले धेरै समस्या पुर्याउँछ-दम, कम्मर दुखाइ, खुट्टा दुख्ने, श्वास फुल्ने समस्या आदि। अहिले मेरो उमेरले पनि काम गर्न कठिनाई हुन्छ,” उनले अनुभव सुनाए । उनले बनाएका मूर्तिहरूमा सरस्वती, लक्ष्मी, भिमलगायतका देवताका मूर्तिहरू मुख्य छन्।
“मान्छेको मूर्ति पनि कहिलेकाहीँ अर्डर आउँछ। ती बनाउँदा मेहनत बढी लाग्छ, त्यसैले मुल्य पनि सानोभन्दा धेरै हुन्छ,” आशाले जानकारी दिए । सानो मूर्ति करीब १ हजार रुपैयाँमा बनेको पाइन्छ भने ठूला मूर्ति नौ देखि दश हजार रुपैयाँसम्म पर्ने गरेको छ।
ढुङ्गा प्रायः सुडालबाट वा आसपासको क्षेत्रमा पाइने उपयुक्त ढुङ्गाबाट ल्याइन्छ। आशाले यो कला जोगाउन छोराछोरी र साथिहरूलाई प्रशिक्षण दिइरहेको पनि बताए । “यदि म काम गर्न नसक्ने भए पनि मेरा साथीहरूले यो कला जारी राख्नेछन्।”
यस पुरानो र मौलिक कलालाई जोगाउन र नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्न सहयोग आवश्यक रहेकोमा आशाले जोड दिए । “हामीले यो कला जोगाएर मात्र हाम्रो सांस्कृतिक पहिचान बचाउन सक्छौं।”
ढुङ्गाको मूर्ति कला आजका दिनमा कम लोकप्रिय भए पनि आशा काजी जस्ता अनुभवी कलाकारको मेहनत र लगनले याे कला जीवित रहिरहने छ।
