- ५ भाद्र २०८३, शुक्रबार / Aug 21, 2026
गोरखाको चुमभ्यालीमा ११ महिनामा पाक्ने गहुँ भित्र्याउने चटारो।
गहुँ काट्नुअघि स्थानीय लामाबाट साइत जुराउने परम्परा।
पुरुषले काट्ने–कुट्ने र महिलाले केलाउने–थन्क्याउने चलन।
गहुँपछि तोरी र फापर भित्र्याउने तयारी।
गाउँहरूमा आलोपालो गरी बाली भित्र्याउने गरिन्छ।
३ हजार ३०० देखि ३ हजार ५०० मिटर उचाइमा खेती।
करिब १० वर्षदेखि गहुँ काट्ने र कुट्ने मेसिनको प्रयोग बढेको छ।
गहुँ र फापरबाट ढिँडो, रोटी तथा चम्पा बनाइन्छ।
गोरखा, ५ भदौ । गोरखाको चुमभ्यालीमा ११ महिनामा पाक्ने गहुँ भित्र्याउने चटारो छ। तिब्बतको सीमा क्षेत्रमा पर्ने चुमनुब्री गाउँपालिका–७ का किसान अहिले गहुँ काट्ने, कुट्ने, केलाउने र थन्क्याउने काममा व्यस्त छन्।
छेकम गाउँका किसान दोर्जे लामाका अनुसार यहाँ पुरुषले गहुँ काट्ने र कुट्ने तथा महिलाले केलाउने र थन्क्याउने गर्छन्। गहुँ भित्र्याएपछि केही दिनमै तोरी र फापर काट्ने, झाँट्ने र कुट्ने काम सुरु हुन्छ। गत असोजमा लगाइएको गहुँ, फापर र तोरी अहिले भित्र्याउने समय भएको हो। चुमभ्यालीमा साउनको पहिलो सातादेखि गहुँ काट्न सुरु गरिएको छ। यहाँ बाली भित्र्याउनुअघि स्थानीय लामाबाट साइत जुराउने परम्परा छ।
स्थानीय प्रमुख लामा पासाङ फुञ्जोका अनुसार साइत जुराएर बाली भित्र्याएमा गाउँमा सहकाल रहने जनविश्वास छ। चुमभ्यालीका सबै गाउँमा एकैपटक बाली काट्ने चलन छैन। छेकम, जोङ, ङाक्यू, लेरु, लामागाउँ, बुर्जी, लार, पाङदुन, छुले र निलेका बासिन्दाले आलोपालो गरी बाली भित्र्याउने गरेका छन्। भौगोलिक रूपमा गाउँहरू टाढा–टाढा रहेकाले एक गाउँबाट अर्को गाउँमा पुग्न चार घण्टासम्म पैदल हिँड्नुपर्छ। कठिन भूगोलका बाबजुद गाउँलेहरू एकअर्काको खेतबारीमा काम गर्न पुग्ने गरेका छन्। अबको एक महिनाभित्र चुमभ्यालीका सबै गाउँमा गहुँ, फापर र तोरी भित्र्याइसक्ने तयारी छ।
चुमनुब्री–७ छेकम्पार चीनको स्वशासित क्षेत्र सिचाङको सीमा क्षेत्रमा करिब ३ हजार ३०० देखि ३ हजार ५०० मिटर उचाइमा अवस्थित छ। यहाँ गहुँ पाक्न ११ महिनासम्म लाग्छ। चुमभ्यालीमा मुख्यतः गहुँ, फापर र आलु खेती गरिन्छ। स्थानीयले बारीमा गहुँ र फापर आलोपालो लगाएर बालीचक्र मिलाउने गरेका छन्।
एक वर्षमा एकपटक मात्र खेती हुने चुमभ्यालीमा ११ महिनाको मेहनतपछि उत्पादन भएको गहुँले स्थानीयको वर्षभरको आवश्यकता धान्ने गरेको छ। यहाँ उत्पादित गहुँ र फापर गुणस्तरीय मानिने भएकाले काठमाडौं तथा विदेशमा बस्ने लामा गुरुहरूले समेत खरिद गर्ने गरेका छन्।
खेतीमा बढ्दो मेसिनको प्रयोग
हिमाली क्षेत्रको परम्परागत खेती प्रणालीमा पछिल्लो समय प्रविधिको प्रयोग पनि बढ्दै गएको छ। चुमभ्यालीका किसानले करिब १० वर्षदेखि तिब्बती बजारबाट ल्याइएका मेसिन प्रयोग गरेर गहुँ काट्ने र कुट्ने गरेका छन्। चुमनुब्री–७ का वडाध्यक्ष टासी दोर्जे लामाका अनुसार चुमभ्यालीका अधिकांश घरमा गहुँ काट्ने र कुट्ने मेसिन छन्। मेसिनको प्रयोगले कठिन भूगोलमा खेतीको काम सहज भएको छ।
चुमभ्यालीमा उत्पादित गहुँ र फापर मुख्यतः ढिँडो बनाउन प्रयोग हुन्छ। स्थानीयले गहुँबाट रोटी र चम्पा पनि बनाउँछन्। याक र नाकका लागि दाना तथा घरेलु मदिरा उत्पादनमा समेत गहुँ प्रयोग हुने गरेको छ।
