- २२ कार्तिक २०८३, आईतवार / Nov 8, 2026
बेइजिङ, १ वैशाख । अमेरिका र चीनबीचको व्यापार युद्ध चर्किंदै जाँदा चीनले दुर्लभ धातु र चुम्बकको निर्यात रोकेको छ। यो कदमले पश्चिमी मुलुकहरूको हतियार, इलेक्ट्रोनिक्स, अटोमोबाइल, एरोस्पेस, सेमिकन्डक्टर र उपभोक्ता वस्तुहरूको आपूर्तिमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।
चिनियाँ सरकारले निर्यातका लागि नयाँ नियमन प्रणाली बनाउँदैछ। त्यसको तयारी नहुन्जेल धेरै चिनियाँ बन्दरगाहहरूमा कारदेखि मिसाइलसम्मका उत्पादनमा आवश्यक चुम्बकको ढुवानी रोकिएको छ। न्यूयोर्क टाइम्सको रिपोर्टअनुसार, नयाँ नियमन लागू भएपछि अमेरिकी सैन्य ठेकेदारलगायतका कम्पनीहरूमा यस्ता सामग्रीको आपूर्ति स्थायी रूपमा बन्द हुन सक्छ।
चीनले गत शुक्रबार दुर्लभ धातु निर्यात प्रतिबन्ध लगाएको थियो। यो कदम अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले चिनियाँ उत्पादनमा ५४ प्रतिशत कर वृद्धि गरेको जवाफमा आएको हो। विश्वको करिब ९० प्रतिशत धातु चीनले उत्पादन गर्छ, जुन रक्षा, विद्युतीय सवारी, ऊर्जा र इलेक्ट्रोनिक्स उद्योगमा प्रयोग हुन्छ। सामारियम, ग्याडोलिनियम, टर्बियम, डिस्प्रोसियम, ल्युटेटियम, स्क्यान्डियम र यट्रियमजस्ता सात प्रकारका मध्यम र भारी दुर्लभ तत्वहरूलाई निर्यात नियन्त्रण सूचीमा राखिएको छ। अमेरिकामा केवल एक दुर्लभ पृथ्वी खानी छ, र अधिकांश आपूर्ति चीनबाटै आउँछ।
चीनले खनिज मात्र होइन, स्थायी चुम्बक र अन्य तयारी उत्पादनहरूमा पनि प्रतिबन्ध लगाएको छ, जसलाई प्रतिस्थापन गर्न कठिन छ। यस्ता धातु र चुम्बक निर्यातका लागि विशेष इजाजतपत्र चाहिने नियम बनाइएको छ, तर इजाजत प्रणाली अझै पूर्ण रूपमा लागू भएको छैन। यसले उद्योगहरूमा आपूर्ति अभावको चिन्ता बढाएको छ।
यो प्रतिबन्ध अमेरिकामा मात्र नभई सबै देशहरूमा लागू छ, जसले चीनको दुर्लभ पृथ्वी तत्व (Rare Earth Metal )को खानी र प्रशोधनमा रहेको प्रभुत्वलाई हतियार बनाउन सक्ने क्षमता देखाउँछ। पूर्ण निर्यात बन्द नगरे पनि इजाजतपत्रको संख्या घटाएर चीनले आपूर्ति नियन्त्रण गर्न सक्छ। लकहिड मार्टिन, टेस्ला र एप्पलजस्ता अमेरिकी कम्पनीहरूले चिनियाँ दुर्लभ तत्वहरू प्रयोग गर्छन्।
अमेरिकी सरकारसँग केही दुर्लभ तत्वको भण्डार छ, तर यो रक्षा ठेकेदारहरूको दीर्घकालीन माग पूरा गर्न पर्याप्त छैन। चीनले पहिले नै तीन धातुको अमेरिकामा निर्यात पूर्ण रूपमा बन्द गरेको छ र अन्य धातुहरूमा पनि नियन्त्रण कसेको छ।
चीनले निर्यात रोकेका भारी दुर्लभ धातुहरू चुम्बक निर्माणमा प्रयोग हुन्छन्, जुन विद्युतीय कार, ड्रोन, रोबोट, मिसाइल, अन्तरिक्ष यान, जेट इन्जिन, लेजर, कारको हेडलाइट, स्पार्क प्लग र कम्प्युटर चिपमा आवश्यक हुन्छ। यी चिपहरू कृत्रिम बुद्धिमत्ता सर्भर र स्मार्टफोनमा पनि प्रयोग हुन्छन्।
