- १० बैशाख २०८३, बिहीबार / Apr 23, 2026
एजेन्सी । हिमनदीहरू पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो ताजा पानीको भण्डार हुन्। यिनले न केवल पानीको आपूर्ति सुनिश्चित गर्छन्, तर पारिस्थितिक सन्तुलन, कृषिका लागि सिँचाइ, जलविद्युत् उत्पादन, र सांस्कृतिक–धार्मिक परम्परा पनि जोगाइरहेका छन्। तर अहिले तीव्र गतिमा पग्लिँदै गरेका हिमनदीहरूले विश्वभर गम्भीर चुनौती खडा गरिरहेका छन्।
नेपाललगायतका हिमाली मुलुकहरूमा पछिल्ला वर्षहरूमा हिमनदीहरू द्रुत रूपमा पग्लिँदै गएका छन्। वैज्ञानिकहरूका अनुसार, आजको दिनमा हिमनदीहरू २० वर्ष पहिलेको तुलनामा दुई गुणा छिटो पग्लिरहेका छन्। सन् २००० देखि २०२३ सम्ममा मात्रै, ४६,००० इजिप्टियन पिरामिड बराबरको बरफ खेर गएको छ।
हिमनदी पग्लँदा उच्च पहाडी क्षेत्रमा तालहरू बन्ने क्रम बढेको छ। ती तालहरू जब फुट्छन्, बाढी आउँछ र यसले मानव बस्ती, खेतबारी, सडक, पुलजस्ता संरचना बगाएर ठूलो विनाश निम्त्याउँछ। उदाहरणका लागि, २०२३ को अक्टोबरमा भारत र पाकिस्तानमा यस्ता घटना हुँदा सयौँको ज्यान गयो।
विज्ञहरूका अनुसार, विश्वभर करिब १.५ करोड मानिस यस्ता हिमताल फटेर आउने बाढीको उच्च जोखिममा छन्। सन् १९९० देखि यी तालहरूमा पानीको मात्रा करिब ५० प्रतिशतले बढेको छ, जुन जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर हो।
हिमनदी पग्लँदा कृषि र विद्युत उत्पादनमा पनि असर परेको छ। हिमनदीहरूबाट आउने पानी घट्दै जाँदा किसानहरू परम्परागत बाली त्यागेर कम पानीमा फल्ने बाली रोज्न थालेका छन्। जलविद्युत् आयोजनाहरूमा पानीको अस्थिर आपूर्तिले उत्पादनमा असर पुर्याइरहेको छ।
समुद्री सतहमा पनि यसका असर देखिएका छन्। पश्चिमी अन्टार्कटिकाको थ्वाइट्स ग्लेशियर – जसलाई वैज्ञानिकहरूले “डूम्सडे ग्लेशियर” भन्ने गर्छन् – पग्लँदै गर्दा समुद्रको सतह तीव्र गतिमा बढ्न सक्ने खतरा रहेको छ। पछिल्लो २५ वर्षमा मात्र समुद्री सतह २ सेन्टिमिटरले बढेको छ, जसले फिजी, भानुआतु जस्ता टापुहरू डुब्ने अवस्थामा पुर्याएको छ।
विश्वका धेरै सहरहरू, जस्तै मुम्बई, जकार्ता, लागोस र मनिला, समुद्रबाट १० किलोमिटरको दायरा भित्र छन्। तटबन्ध र पर्खालहरूले केही राहत दिए पनि ती अस्थायी समाधान मात्रै भएको विज्ञहरू बताउँछन्। हिमनदी पग्लँदा परम्परा र धार्मिक संस्कारहरू पनि संकटमा परेका छन्। पेरुको कोल्कापुनो हिमनदी जहाँ हरेक वर्ष धार्मिक पर्व मनाइन्छ, त्यो हिमनदी हराउँदै जाँदा ती परम्पराहरू पनि हराउने खतरा रहेको वैज्ञानिकहरूको चेतावनी छ।
यस्तै, स्कीइङका लागि प्रसिद्ध इटालीको प्रेसेना हिमनदीबाट सन् १९९० देखि एक तिहाइ बरफ हराइसकेको छ। युरोपको आल्प्स क्षेत्रमा यो शताब्दीको अन्त्यसम्म हिउँ ४२ प्रतिशतले घट्न सक्ने अनुमान छ।
निष्कर्षमा, वैज्ञानिकहरू भन्छन्– हिमनदीहरूलाई जोगाउने एउटै उपाय पृथ्वीको तापक्रम वृद्धिमा रोक लगाउनु हो। तर वर्तमान स्थितिमा तापक्रम वर्षेनी रेकर्ड तोड्दैछ। यदि समयमै कारबाही गरिएन भने, यो संकट अझ गहिरिने निश्चित छ।
