जुम्लाको दुर्गम गाउँदेखि विद्यावारिधिसम्म : एलपी देवकोटाको प्रेरणादायी कथा

जुम्ला, १८ कार्तिक । जुम्लाको दुर्गम भूगोल, सीमित सञ्चार सुविधा र अवसरका चुनौतीबीच पत्रकारिता यात्रा सुरु गरेका एलपी देवकोटा आमसञ्चार तथा पत्रकारितामा विद्यावारिधि हासिल गर्न सफल भएका छन्। चन्दननाथ नगरपालिका–१०, पण्डितवाडामा जन्मिएका देवकोटाले रेडियो नेपालको समाचार सम्प्रेषणदेखि राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा रिपोर्टिङ र सम्पादन हुँदै अनुसन्धानसम्मको यात्रा पूरा गरेका हुन्।

भारतको मध्यप्रदेशस्थित मानसरोवर ग्लोबल विश्वविद्यालयबाट पत्रकारिता तथा आमसञ्चारमा विद्यावारिधि पूरा गरेका देवकोटाको यात्रा कर्णालीको पत्रकारिता र सञ्चार प्रविधिमा आएको परिवर्तनसँग पनि जोडिएको छ। विद्यालयमा अध्ययन गर्दै गर्दा विसं २०६१ मा रेडियो नेपालको ‘नमस्ते नेपाल’ र ‘आजको सन्दर्भ’ कार्यक्रमका लागि काम गर्ने अवसर पाएपछि उनको पत्रकारिता यात्रा सुरु भएको थियो। त्यतिबेला जुम्लाबाट काठमाडौँ समाचार पठाउन सहज थिएन। जिल्लामा सीमित सङ्ख्यामा रहेका भीसिएटी फोनमार्फत समाचार पठाउनसमेत पालो कुर्नुपर्ने अवस्था थियो।

सङ्कटकालका समयमा जुम्लामा भएका घटनाका समाचार भीसिएटी फोनमार्फत रेडियो नेपालको स्टुडियोसम्म पुर्‍याइन्थ्यो। समाचार अघिल्लो दिन रेकर्ड गरेर भोलिपल्ट बिहान ६ बजे प्रसारण गरिन्थ्यो। यही कठिन अभ्यासबाट उनले समाचारको मूल्य, समयको महत्त्व र दुर्गम क्षेत्रका आवाज राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्‍याउन सञ्चारमाध्यमको भूमिका बुझ्ने अवसर पाए।

विद्यालयस्तरमै जिल्ला बाल क्लब सञ्जाल र भित्तेपत्रिका प्रकाशनमा सक्रिय रहेका देवकोटाले २०६२/०६३ को जनआन्दोलनपछि पहिलो संविधानसभा निर्वाचनका बेला नेपाल वन टेलिभिजनको जिल्ला संवाददाताका रूपमा काम गरे। यही क्रममा उनले पहिलोपटक मिनी डीभी भिडियो क्यामेरा प्रयोग गरेका थिए। २०६५ सालमा एबीसी टेलिभिजनको जिल्ला संवाददाता बनेका उनी २०६६ देखि २०६८ सालसम्म न्यूज २४ टेलिभिजनमा आबद्ध रहे।

त्यसपछि २०६९ देखि २०८० सालसम्म कान्तिपुर टेलिभिजन र कान्तिपुर दैनिकमा काम गर्दै कर्णालीका सामाजिक, राजनीतिक, आर्थिक तथा विकाससम्बन्धी विषयलाई राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा स्थान दिलाउन योगदान गरे। राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा काम गरे पनि स्थानीय पत्रकारितासँग उनको सम्बन्ध निरन्तर रह्यो। ‘कर्णालीको खोज खबर’ पत्रिकामा रिपोर्टरका रूपमा प्रवेश गरेका उनी पछि सम्पादक बने।

पछिल्लो समय खलंगा पोस्ट दैनिक र खसरैवार डटकमसँग सम्पादकीय भूमिकामा आबद्ध रहेर काम गर्दै आएका छन्। उनले २०७४ सालमा ‘कर्णालीको पत्रकारितामा एक दशक’ नामक पुस्तकसमेत प्रकाशन गरेका थिए। पत्रकारिताको विकास र शिक्षाको विस्तारमा पनि देवकोटाले पहल गरेका छन्। जुम्लामा पत्रकारिता विषयको पठनपाठन सुरु गराउन भूमिका खेलेका उनले रत्नचुडेश्वर उच्च माध्यमिक विद्यालयमा पत्रकारिता विषयको अध्यापनसँग आफूलाई जोड्दै आएका छन्।

उनको शैक्षिक यात्रा पनि विविध चरण पार गर्दै अघि बढेको छ। जुम्लाको जीएमडी बोर्डिङ स्कुलबाट प्राथमिक शिक्षा सुरु गरेका उनले कर्णाली माध्यमिक विद्यालय र चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयमा अध्ययन गरे। २०६५ सालमा जुम्ला बहुमुखी क्याम्पसबाट व्यवस्थापन संकायमा प्रमाणपत्र तह, २०६६ सालमा मानविकी संकायमा प्लस टु र २०६७ सालमा पत्रकारिता विषयमा प्लस टु पूरा गरे।

त्यसपछि २०७२ सालमा जुम्ला बहुमुखी क्याम्पसबाट नेपाली शिक्षाशास्त्रमा स्नातक र २०७७ सालमा शैक्षिक योजना तथा व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरे। २०७८ सालमा काठमाडौँस्थित कलेज अफ जर्नालिज्म एन्ड मास कम्युनिकेशनबाट आमसञ्चार तथा पत्रकारितामा स्नातकोत्तर पूरा गरेका उनले भारतको मानसरोवर ग्लोबल विश्वविद्यालयबाट ‘नेपालमा नयाँ सञ्चार प्रवृत्तिको प्रभाव’ शीर्षकमा विद्यावारिधि हासिल गरेका हुन्।

कर्णाली क्षेत्रबाट आमसञ्चार तथा पत्रकारितामा विद्यावारिधि हासिल गर्ने पहिलो व्यक्ति भएको दाबीसमेत देवकोटाको उपलब्धिसँग जोडिएको छ। यद्यपि, यस ऐतिहासिक प्राथमिकताको औपचारिक पुष्टि सम्बन्धित विश्वविद्यालय, शैक्षिक अभिलेख तथा क्षेत्रीय तथ्याङ्कबाट हुन आवश्यक छ। कर्णालीको पत्रकारिता अझै पनि भौगोलिक कठिनाइ, स्रोतसाधनको अभाव, दक्ष जनशक्तिको कमी र आर्थिक अस्थिरताजस्ता चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा देवकोटाको व्यावसायिक अनुभव र अनुसन्धानबाट प्राप्त ज्ञान स्थानीय पत्रकारिता, सञ्चार शिक्षा तथा नयाँ पुस्ताको क्षमता विकासमा उपयोगी हुन सक्ने देखिन्छ।

एक समय जुम्लाबाट काठमाडौँ समाचार पठाउन भीसिएटी फोनको पालो कुर्नुपर्ने अवस्था थियो। अहिले स्मार्टफोन र इन्टरनेटमार्फत केही क्षणमै संसारभर समाचार पुर्‍याउन सकिन्छ। यही परिवर्तनका साक्षी बनेका देवकोटाको यात्रा रेडियोको आवाजबाट टेलिभिजन, राष्ट्रिय दैनिक, स्थानीय सञ्चारमाध्यम हुँदै विद्यावारिधिसम्म आइपुगेको छ। उनको यात्रा दुर्गम भूगोलमा जन्मिएर पनि निरन्तर अध्ययन, मेहनत र सिक्ने चाहनाका साथ अघि बढ्न सकिन्छ भन्ने उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।